اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما أَرسَلنا مِن قَبلِک‌َ مِن رَسُول‌ٍ وَ لا نَبِي‌ٍّ إِلاّ إِذا تَمَنّي أَلقَي الشَّيطان‌ُ فِي أُمنِيَّتِه‌ِ فَيَنسَخ‌ُ اللّه‌ُ ما يُلقِي الشَّيطان‌ُ ثُم‌َّ يُحکِم‌ُ اللّه‌ُ آياتِه‌ِ وَ اللّه‌ُ عَلِيم‌ٌ حَکِيم‌ٌ (52)
و ما نفرستاديم از قبل تو از رسولي و نه نبيّي مگر اينکه زماني که آرزو کند القاء مي‌کند شيطان در آمال و آرزوي او پس خداوند برطرف ميفرمايد
جلد 13 - صفحه 319
آنچه را شيطان القاء کرده پس از آن محکم ميفرمايد خدا آيات خود را و خداوند عالم و حکيم است.
اينکه آيه شريفه يکي از مشکلات آيات است مفسّرين عامه يک مزخرفاتي گفتند که حقير شرم مي‌کنم از نقل آنها و اخباري هم نسبت به ائمه داده‌اند و بفرمايش سيّد مرتضي در تنزيه الأنبياء قال: «و أمّا الأحاديث المرويّة في هذا الباب فهي مطعونة مضعّفة عند أصحاب الحديث». أقول: بلکه مخالف با اصول مذهب شيعه است که معصوم سهو و نسيان و اشتباه ندارد بلکه در بعض اينکه أحاديث نسبت تحريف در قرآن داده و کلمه (و لا محدث) از او ساقط شده. و ما اکتفاء مي‌کنيم بآنچه اخذ کرده‌ايم از استاد أعظم مرحوم آية اللّه بلاغي قدّس سرّه.
(وَ ما أَرسَلنا مِن قَبلِک‌َ مِن رَسُول‌ٍ وَ لا نَبِي‌ٍّ): بعضي گفتند: کلمه من در من رسول زايده است، و اينکه خلاف حق‌ّ است کلمه زايده در قرآن نيست و مفاد آيه اينکه است: چه رسول باشد چه نبي‌ّ کانّه ميفرمايد: ما أرسلنا من رسول او نبي‌ّ، و در فرق بين رسول و نبي‌ّ جهاتي گفتند: بعضي گفتند: مرادفين است، بعضي فرق بين اولوا العزم که رسول باشند و انبياء تابع شرايع آنها هستند، بعضي گفتند: أعم‌ّ و أخص‌ّ هستند کل‌ّ رسول نبي‌ّ و لا عکس، و آنچه بنظر مي‌رسد و اللّه العالم بلکه از خود لفظين استفاده مي‌شود آنکه: رسول بمعني فرستاده از جانب حق‌ّ است که خداوند مرسل بکسر و رسول مرسل بفتح و مرسل اليه بنده‌گان خدا اولوا العزم باشد چه غير، چه متبوع باشد يا تابع، چه بر جميع ناس مبعوث باشد چه بر بعض، چه مدّتش محدود باشد يا غير محدود تا آخر دنيا، و نبي‌ّ آنکه از جانب خدا بر او وحي مي‌رسد يا بدون واسطه يا بواسطه ملک، يا در بيداري يا در خواب، يا بصورت ظاهر يا بر قلب مطهّر او چه مأمور بدعوت باشد و چه نباشد.
(إِلّا إِذا تَمَنّي): تمنّي انبياء و رسل هدايت و ارشاد و بشارت و انذار است نسبت بآنچه مأمور هستند.
جلد 13 - صفحه 320
(أَلقَي الشَّيطان‌ُ فِي أُمنِيَّتِه‌ِ): شيطان بر قلوب ناس القاء و وسوسه مي‌کند که تکذيب انبياء کنند و ساحر و مفتري و مجنون بگويند و اذيت و آزار کنند و نگذارند که انبياء بمقصود خود رسند و مأموريت خود را انجام دهند و نگذارند که بنده‌گان تشرّف پيدا کنند و هدايت شوند لکن خداوند.
(فَيَنسَخ‌ُ اللّه‌ُ ما يُلقِي الشَّيطان‌ُ) و فرستاده‌گان خود را ياري ميفرمايد:
«إِنّا لَنَنصُرُ رُسُلَنا وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا فِي الحَياةِ الدُّنيا وَ يَوم‌َ يَقُوم‌ُ الأَشهادُ» مؤمن آيه 54.
(ثُم‌َّ يُحکِم‌ُ اللّه‌ُ آياتِه‌ِ): گفتيم: آيات الهي بسيار است آيات قرآن، و کتب انبياء، معجزات آنها، شخص انبياء و اوصياء و علماء حقّه بلکه
و في کل‌ّ شي‌ء له آية || تدل‌ّ علي أنّه واحد
(وَ اللّه‌ُ عَلِيم‌ٌ حَکِيم‌ٌ): مکرّر تفسير شده و هر دو از صفات ذاتيّه است.