آیه ۵۲ سوره حج

سوره حج(الحج)، آیه ۵۲ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۸

وَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَ لاَ نَبِيٍ إِلاَّ إِذَا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ فَيَنْسَخُ اللَّهُ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ ثُمَ يُحْكِمُ اللَّهُ آيَاتِهِ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

هیچ پیامبری را پیش از تو نفرستادیم مگر اینکه هرگاه آرزو می‌کرد (و طرحی برای پیشبرد اهداف الهی خود می‌ریخت)، شیطان القائاتی در آن می‌کرد؛ امّا خداوند القائات شیطان را از میان می‌برد، سپس آیات خود را استحکام می‌بخشید؛ و خداوند علیم و حکیم است.

معنی کلمات و عبارات
«رَسُولٍ»: پیغمبری که شرع جدید و برنامه ویژه‌ای را با خود بیاورد. «نَبِیٍّ»: پیغمبری که شرع جدید و برنامه ویژه‌ای را با خود نیاورد، و بلکه تنها عهده‌دار تبلیغ و تقریر شرع و برنامه پیغمبران پیشین باشد، مانند انبیاء بنی‌اسرائیلی که در فاصله بین موسی و عیسی زیسته‌اند. «تَمَنّی»: قرائت و تلاوت کرده است. آرزو کرده است و دوست داشته است. «أُمْنِیَّةِ»: قرائت و تلاوت. امید و آرزو. اگر واژه (تمنّی) به معنی (خوانده است) و (أُمْنِیَّة) به معنی (خواندن) در نظر گرفته شود معنی آیه چنان است که گذشت. ولی اگر (تمنّی) به معنی (آرزو کرده است) و (أُمْنِیَّة) به معنی (آرزو) باشد، معنی آیه چنین می‌شود: ما پیش از تو رسولی و نبی‌ای را نفرستاده‌ایم، مگر این که هنگامی که (آن رسول یا نبی) آرزو کرده است (و تلاش نموده است که دعوتش در بین مردم با سرعت موفّق و هرچه زودتر همه‌جا گستر شود) شیطان (انس و جنّ، مشکلات و موانعی در سر راه دعوت او با شایعه‌پراکنیها و یاوه‌سرائیها) پدید آورده است. امّا خداوند آنچه را که شیطان پدید آورده است (توسّط تبلیغ و تبیین پیغمبران و دعوت و زحمت شبانه‌روزی پیروان ایشان ... «یَنسَخُ اللهُ»: از میان برمی‌دارد و باطل می‌گرداند (نگا: انبیاء / ). «یُحْکِمُ»: محکم و استوار و ثابت و پایدار می‌دارد (نگا: رعد / ). «أَلْقی، یُلْقی»: مراد از القاء شیطان در آیه، ایجاد موانع در راه دعوت پیغمبران و بازداشتن مردم از پذیرش آئین آسمانی ایشان با دسائس و وساوس و شبهات است و بس (نگا: انعام / فصّلت / ، شعراء / و . امّا این که شیطان الفاظ و جملاتی را بر زبان پیغمبران و به ویژه رسول اکرم جاری و داخل در کتابهای آسمانی و از جمله قرآن کند، مخالف نصّ صریح آیات متعدّد قرآن است که بیانگر عدم سلطه شیطان بر مؤمنان - چه رسد بر پیغمبران - است (نگا: ابراهیم / ، حجر / ، نحل / و اسراء / ). مگر نه این است که قرآن در حفظ و پناه یزدان است و جز وحی آسمانی سخنی در آن نیست؟ (نگا: حجر / فصّلت / ، نجم / و .
نزول
نکات آیه
۱ - پیامبران الهى دو دسته اند: رسول و نبى «و ما أرسلنا من قبلک من رسول و لانبىّ إلاّ إذا تمنّى ألقى الشیطن فى أُمنیّته» «تمنّى» (مصدر «تمنّى») هر گاه به کتاب و مانند آن اضافه شود، به معناى تلاوت و قرائت است. «تمنّى الکتاب»; یعنى، نوشته را خواند(مختار الصحاح). مفعول «تمنّى» در آیه بالا، حذف شده است و تقدیر آن به قرینه جمله «ثمّ یحکم اللّه آیاته»، «إذا تمنّى آیاتنا» مى باشد. «إلقاء» (مصدر «ألقى») هرگاه با «فى» به کار رود، به معناى وضع و نهادن مى آید. بنابراین معناى جمله فوق چنین مى شود: ما هیچ رسول و پیامبرى را پیش از تو نفرستادیم، مگر این که هرگاه آیات ما را خواند، شیطان در تلاوت او شبهه اى انداخت. ۲ - فضیلت و برترى مقام رسالت بر نبوت «و ما أرسلنا من قبلک من رسول و لانبىّ» با توجه به تقدیم «رسول» بر «نبى»، مطلب فوق به دست مى آید. ۳ - تلاوت آیات الهى براى مردم، شیوه تبلیغ رسولان و پیامبران «و ما أرسلنا من قبلک من رسول و لانبىّ إلاّ إذا تمنّى ... فى أُمنیّته» ۴ - شبهه آفرینى شیطان به هنگام تلاوت آیات الهى توسط پیامبران براى مردم «و ما أرسلنا من قبلک من رسول و لانبىّ إلاّ إذا تمنّى ألقى الشیطن فى أُمنیّته» ۵ - شیطان، موجودى اغواگر و گمراه کننده «إلاّ إذا تمنّى ألقى الشیطن فى أُمنیّته» ۶ - زدوده شدن شبهات شیطانى از آیات تلاوت شده توسط پیامبران و استوار گشتن آن به اراده خداوند «فینسخ اللّه ما یلقى الشیطن ثمّ یحکم اللّه ءایته» «نسخ» (مصدر «ینسخ») به معناى ازاله، ابطال و زدودن است. «ما» (مفعول «ینسخ») کنایه از شبهاتى است که شیطان به هنگام تلاوت آیات الهى توسط پیامبران، در آنها مى نهاد. «إحکام» نیز به معناى استوار کردن است. بنابراین معناى جمله فوق چنین مى شود: آن گاه خداوند شبهات شیطانى را مى زدود و آیات خود را پس از سست و لرزان شدن با آن شبهات، محکم و استوار مى ساخت. ۷ - شبهه آفرینى شیطان به هنگام تلاوت آیات قرآن توسط پیامبر اسلام(ص) براى مردم «و ما أرسلنا ... ألقى الشیطن فى أُمنیّته» ۸ - آزاد گذاشتن شیطان براى ایجاد شبهه پیرامون آیات وحى از یک سو و زدودن شبهه و تثبیت آیات از سوى دیگر، جلوه اى از علم و حکمت خداوند «ألقى الشیطن ... و اللّه علیم حکیم» ۹ - خداوند، علیم (دانا) و حکیم (سنجیده کار) است. «و اللّه علیم حکیم»
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۶)
  • ارزوهای انبیا (در هدایت مردم)، مورد عناد و دشمنی شیطان
  • ارزوهای انبیا (در هدایت مردم)، مورد عناد و دشمنی شیطان
  • استحکام یافتن ایات (وحی به انبیا)، از سوی خدا به گونهای غیر قابل نفوذ برای شیطان
  • استحکام یافتن ایات از سوی خداوند به گونهای غیر قابل نفوذ برای شیطان
  • . مُحْکِم
  • کوشش شیطان برای منحرف کردن ارزوهای انبیا
  • بیاثرشدن کوشش شیطان برای منحرف کردن ارزوهای انبیا با یاری خداوند
  • بیاثرشدن کوشش شیطان برای منحرف کردن ارزوهای انبیا، جلوهای از علم و حکمت خداوند
  • خداوند، مبعوثکننده پیامبران+۱ آیه
  • تبلیغ پیامبران، با تلاوت ایات خدا بر مردم+۱ آیه
  • عناد و دشمنی شیطان با ارزوهای انبیا (در هدایت و تبلیغ مردم)
  • امداد الهی در بیتاثیر ساختن موانع ایجاد شده از سوی شیاطین، در مقابل رسالت تبلیغی انبیا+۲ آیه
  • شبههافرینی شیطان به هنگام تلاوت ایات خدا برای مردم از سوی پیامبران
  • تلاوت و گزارش ایات الهی برای انسانها، از سوی انبیا+۱ آیه
  • شبههافکنی شیطان، هنگام تلاوت ایات الهی، از جانب پیامبران
  • نرمی و سلامت دل، زمینهای مناسب برای گرایش به حق و پذیرش ان+۲ آیه
  • نسخ القایات شیطان و تحکیم ایات الهی، از سوی خداوند، برای معرفت اهل دانش به حقّانیّت درخواستهای رسول خدا(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
  • حکمت خداوند، امیخته با علم او
  • ناکامی شیطان در القایات خود به انبیا، با اتقان و تحکیم ایات الهی، جلوه ای از حکمت او
  • ظالمان حق ستیز، دشمن پیامبران+۱ آیه
  • تلاوت ایات خدا بر مردم از اهداف مشترک رسالت پیامبران+۱ آیه
  • رسالت گروهی از انبیا قبل از دوران محمّد(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • رسالت مقامی متفاوت با نبوت+۶ آیه
  • خداوند، منشا رسالت انبیا+۱ آیه
  • رسالت انبیا، پرتوی از حکمت خداوند+۱ آیه
  • القای ارزوهای باطل، وسیله ای از سوی شیطان، برای مبارزه با تعلیمات انبیا
  • القایات شیطان، سبب امتحان بیماردلان+۱ آیه
  • شبهه افرینی شیطان، هنگام تلاوت ایات الهی بر پیامبران
  • زدودن شبهه به هنگام تلاوت پیامهای الهی بر پیامبران و تثبیت ایات در برابر شبهه افکنی شیطان، جلوه ای از علم و حکمت خداوند
  • محفوظ بودن ایات خدا، از هرگونه تصرف شیطان+۴ آیه
  • ارزوهای انبیا (در هدایت مردم)، مورد عناد و دشمنی شیطان
  • ازاد گذاشتن شیطان در مقابل دعوت انبیا و تثبیت ایات، جلوه ای از علم و حکمت خداوند
  • بی اثر شدن تلاش و القایات شیطان، برای ناکام گذاشتن اهداف و ارزوهای انبیا+۱ آیه
  • شبهه افکنی شیطان، هنگام تلاوت ایات قران، از سوی پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)
  • شیطان، در صدد اخلال، هنگام ابلاغ وحی الهی به مردم، از سوی انبیا
  • محفوظ بودن وحی الهی، از دستبرد شیطان+۲ آیه
  • برخورداری انبیای الهی از عصمت، مایه مصونیّت وحی و کتب الهی از هرگونه تحریف+۴ آیه
  • عصمت انبیای الهی از خطا در دریافت و ابلاغ وحی و از گناهان+۸ آیه
  • بیان ایات الهی، زمینه فهم و اگاهی+۱ آیه
  • مصون داشتن انبیا از القایات شیطان و زایل کردن اثار ان و تثبیت ایات الهی، از اثار علم و حکمت خداوند
  • خداوند، اگاه به تلاش ناموفّق شیطان، در القایات خود به انبیا
  • علیم / اسماوصفات+۲ آیه
  • محفوظ بودن قران و ایات ان، از هر گونه دخل و تصرف شیطان+۴ آیه
  • قساوت قلب و سنگدلی، زمینه امتحان ادمی+۱ آیه
  • القایات شیطانی در اهداف و برنامه پیامبران، امتحانی برای محک بیماردلان و سنگدلان+۱ آیه
  • بیماری قلب، مانع شناخت حق و پذیرش ان+۱ آیه
  • ارزوی محمّد صلی الله علیه و اله (در هدایت مردم)، مورد عناد و دشمنی شیطان
  • استوار گشتن ارزوی محمّد صلی الله علیه و اله و دیگر انبیا به اراده الهی و زدوده شدن شبهات شیطانی، از ایات تلاوت شده بهوسیله انان
  • رسالت محمّد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله، مصون از راهیابی شیطان در او+۱ آیه
  • مُرسِل/ اسما و صفات+۲ آیه
  • مقام نبوّت، متفاوت با رسالت+۶ آیه
  • خداوند، منشا نبوّت انبیا
  • نبوّت انبیا، پرتوی از حکمت خداوند+۱ آیه
  • نبوّت انبیا، پرتوی از علم خداوند
  • شیطان، در صدد اخلال در وحی الهی، هنگام ابلاغ ان از سوی انبیا به مردم
واژه‌ها