اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لَه‌ُ ما فِي السَّماوات‌ِ وَ ما فِي الأَرض‌ِ وَ إِن‌َّ اللّه‌َ لَهُوَ الغَنِي‌ُّ الحَمِيدُ (64)
اختصاص دارد بذات اقدس او آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است و محققا خداوند هر آينه او غني بالذات است و ستايش مختص باو است.
(لَه‌ُ): لام اختصاص است که غير از او خالق و رازق شيئي نيست: «إِن‌َّ- الَّذِين‌َ تَدعُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ لَن يَخلُقُوا ذُباباً وَ لَوِ اجتَمَعُوا لَه‌ُ وَ إِن يَسلُبهُم‌ُ الذُّباب‌ُ شَيئاً لا يَستَنقِذُوه‌ُ مِنه‌ُ ضَعُف‌َ الطّالِب‌ُ وَ المَطلُوب‌ُ» حج آيه 72.
(ما فِي السَّماوات‌ِ): سماوات عالم بالا که عبارت از اينکه کرات جويّه باشد شمس قمر کواکب که بسا بسيار از اينکه کرات چندين هزار برابر کره زمين
جلد 13 - صفحه 333
است و خود ميداند که در هر يک آنها چه اندازه خلق فرموده و ملائکه هستند تمام مشغول بعبادت که حضرت رسول فرمود: در ليلة المعراج جاي يک قدم نبود از کثرت ملائکه و در عالم بالا عرش أعظم و کرسي که احاطه بر جميع آسمانها و زمينها دارد: «وَسِع‌َ کُرسِيُّه‌ُ- السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ» بقره آية الکرسي، و بيت المعور و سدرة المنتهي و جنة الماوي و لوح و قلم و عالم ارواح و مالا يعلمه الا اللّه.
(وَ ما فِي الأَرض‌ِ): از جمادات جواهر و فلزات و معادن و جبال و حجارة و تراب، و نباتات از اشجار و حبوبات و فواکه و ادويه‌جات و گياه، و حيوانات از حشرات و سباع و وحوش و طيور و انعام و جن و انس و غير اينها.
(وَ إِن‌َّ اللّه‌َ لَهُوَ الغَنِي‌ُّ): با سه تاکيد کلمه ان و لام تاکيد و جمله اسميّه و غني را اکثر تفسير کردند به بي‌نيازي و از صفات سلبيه شمردند که گفتند:
نه مرکب بود و جسم نه مرئي نه محل || بي‌شريک است و معاني تو غني دان خالق
و لکن ما گفتيم: غني از اعظم صفات ثبوتيه است بمعني دارايي که لازمه او سلب احتياج است و همين جمله قبل شاهد بر اينکه معني است.
(الحَمِيدُ): حمد مختص بذات مقدس او است که کامل است فوق الکمال و تمام است فوق التمام ذاتا و صفة و فعلا. الحمد للّه رب العالمين.