اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ لَم تَرَ أَن‌َّ اللّه‌َ سَخَّرَ لَکُم ما فِي الأَرض‌ِ وَ الفُلک‌َ تَجرِي فِي البَحرِ بِأَمرِه‌ِ وَ يُمسِک‌ُ السَّماءَ أَن تَقَع‌َ عَلَي الأَرض‌ِ إِلاّ بِإِذنِه‌ِ إِن‌َّ اللّه‌َ بِالنّاس‌ِ لَرَؤُف‌ٌ رَحِيم‌ٌ (65)
آيا نمي‌بيني که خداوند متعال مسخر فرمود از براي شما آنچه در زمين است و کشتيها را که در دريا حرکت مي‌کند بأمر پروردگار، و نگاه‌داري کرده
جلد 13 - صفحه 334
آسمان را که سقوط نکند بر زمين مگر باذن پروردگار بدرستي که خداوند نسبت بأفراد ناس رءوف و مهربان است.
(أَ لَم تَرَ): البته مي‌بيني.
(أَن‌َّ اللّه‌َ): اينکه خداوند متعال.
(سَخَّرَ لَکُم ما فِي الأَرض‌ِ): از قعر دريا جواهرات بيرون مي‌آوريد و از دل کوه‌ها عقيق و فيروزج و ياقوت و زبرجد و معادن اخراج ميکنيد و تمام حيوانات حتي سباع و درندگان را مسخر ميکنيد، خود حقير ديدم در ميدان شاه خرس را آورده بودند و با انسان کشتي ميگرفت، و در سابق معمول بود در مجالس عزاي أبي عبد اللّه شير را زنجير کرده مي‌آوردند و پاي منبر زنجير از گردن او برميداشتند و چون در يک مجلس يک زني از ترس ضعف کرد و مرد دولت جلوگيري کرد.
آيه شريفه سوره فيل:
«أَ لَم تَرَ کَيف‌َ فَعَل‌َ رَبُّک‌َ بِأَصحاب‌ِ الفِيل‌ِ «الايه» که فيل بآن عظمت را تسخير کرده بودند و براي جنگ آورده بودند و باو تعليم داده بودند، و جميع طيور حتي تسخير جن که در شريعت حرام است و هر چه در زمين است.
(وَ الفُلک‌َ تَجرِي فِي البَحرِ): که خداوند چوب را قرار داده که روي آب بماند و فرو نرود و کشتي از آن ساخته شود و جمع کثيري در آن قرار گيرند و از اينکه طرف دريا بطرف ديگر سير کنند و صادرات و واردات را نقل نمايند.
(بِأَمرِه‌ِ): که بتوسط باد و نار در روي دريا حرکت دهد.
(وَ يُمسِک‌ُ السَّماءَ أَن تَقَع‌َ عَلَي الأَرض‌ِ): اينکه کرات جوّيه در اينکه مراکز خود بدون عمد برقرار که سقوط نکند: «خَلَق‌َ السَّماوات‌ِ بِغَيرِ عَمَدٍ تَرَونَها» لقمان آيه 9.
(إِلّا بِإِذنِه‌ِ) که از علايم قيامت است.
(إِن‌َّ اللّه‌َ بِالنّاس‌ِ لَرَؤُف‌ٌ رَحِيم‌ٌ): با رأفت و مهرباني و ترحم و تفضل با
جلد 13 - صفحه 335
بندگان رفتار ميفرمايد.