اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ هُوَ الَّذِي أَحياکُم ثُم‌َّ يُمِيتُکُم ثُم‌َّ يُحيِيکُم إِن‌َّ الإِنسان‌َ لَکَفُورٌ (66)
و اوست خداوندي که زنده کرد شما را پس از آن مي‌ميراند شما را پس از آن زنده ميکند شما را بدرستي که انسان هر آينه جحد و انکار ميکند.
(وَ هُوَ الَّذِي أَحياکُم) مراتبي از براي حيات هست.
اولا عناصر أربعه از خاک و آب و هوا و نار را از کتم عدم بعرصه وجود آورد، ماهيات صرفه بودند لباس وجود پوشيدن پس از آن حيات نباتي پيدا کردند و مراتبي را سير کردند تا نطفه انسان شدند و مراحلي را طي کردند تا انسان شدند که دائما در خلع و لبس بودند تا انقضاء مدت و أجل شد (ثُم‌َّ يُمِيتُکُم): و در مدت عالم برزخ مرده بودند و روح به قالب مثالي تعلق گرفت: «وَ مِن وَرائِهِم بَرزَخ‌ٌ إِلي يَوم‌ِ يُبعَثُون‌َ» مؤمنون آيه 192 (ثُم‌َّ يُحيِيکُم): روز قيامت روز بعث و نشور.
(إِن‌َّ الإِنسان‌َ لَکَفُورٌ): با اينکه اينکه قدرت نمايي‌ها را مشاهده مي‌کنند مع ذلک منکر بعث مي‌شوند و مي‌گويند: «مَن يُحي‌ِ العِظام‌َ وَ هِي‌َ رَمِيم‌ٌ» يس آيه 78.
تنبيه: حيات اقسامي دارد: حيات جسماني بمراتبي که ذکر شد، و حيات علمي که فرمود:
«النّاس موتي و أهل العلم أحياء»
و حيات ايماني که ميفرمايد «فَإِنَّک‌َ لا تُسمِع‌ُ المَوتي وَ لا تُسمِع‌ُ الصُّم‌َّ الدُّعاءَ إِذا وَلَّوا مُدبِرِين‌َ» روم آيه 51.
حيات اخلاقي، حيات عملي، و بالجمله هر چيزي که توقع و قابليت اثري از او هست اگر آن آثار را داشته باشد حي است و اگر نداشته باشد مرده است.
جلد 13 - صفحه 336
در تفسير آيه شريفه: «وَ تُخرِج‌ُ الحَي‌َّ مِن‌َ المَيِّت‌ِ وَ تُخرِج‌ُ المَيِّت‌َ مِن‌َ الحَي‌ِّ» آل عمران آيه 26، گفتند: مؤمن از کافر و کافر از مؤمن مثل محمّد بن ابي بکر و پسر نوح، و حيات ذاتي مختص بذات اقدس او است «اللّه‌ُ لا إِله‌َ إِلّا هُوَ الحَي‌ُّ القَيُّوم‌ُ» آية الکرسي، و حيات جعلي راجع به سرتاسر ممکنات است که بافاضه وجود حي است و بسلب وجود ميت است: «الممکن في حد ذاته أن يکون ليس، و له من علّته أن يکون أيس».