اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما کان‌َ قَولَهُم إِلاّ أَن قالُوا رَبَّنَا اغفِر لَنا ذُنُوبَنا وَ إِسرافَنا فِي أَمرِنا وَ ثَبِّت أَقدامَنا وَ انصُرنا عَلَي القَوم‌ِ الکافِرِين‌َ (147)
و نبود گفتار آنها مگر اينکه گفتند پروردگار ما بيامرز از براي ما گناهان و زياده‌روي در کارها را و ما را ثابت قدم قرار ده در مقابل دشمن و ظفر و فيروزي بر کفار را نصيب ما بگردان و ما را نصرت فرما بر آنها.
وَ ما کان‌َ قَولَهُم مرجع ضمير ربيّون هستند که مجاهدين دين در رکاب انبياء سلف بودند، و نفي قول مراد اينکه نيست که جز اينکه کلام آنها اصلا تکلمي نکردند بلکه مراد کلامي که دال بر ضعف و وهن و استکانت باشد از آنها ظاهر نشد و اگر جراحتي يا اذيتي از کفار بآنها ميرسيد اينکه را اثر گناهان خود ميدانستند چنانچه ميفرمايد در جاي ديگر وَ ما أَصابَکُم مِن مُصِيبَةٍ فَبِما کَسَبَت أَيدِيکُم شوري آيه 49، و از خداوند طلب مغفرت مينمودند لذا ميفرمايد:
إِلّا أَن قالُوا رَبَّنَا اغفِر لَنا ذُنُوبَنا و اينکه کمال ادب است در پيشگاه ربوبي که هر چه نعمت باو برسد از جانب خدا بداند و تفضل پروردگار و خود را لايق نداند و مستحق نشمارد، و هر چه نقمت و بلا باو برسد اثر عمل خود بداند و مستحق بشمارد و طلب مغفرت کند چنانچه ميفرمايد ما أَصابَک‌َ مِن حَسَنَةٍ فَمِن‌َ اللّه‌ِ وَ ما أَصابَک‌َ مِن سَيِّئَةٍ فَمِن نَفسِک‌َ نساء آيه 79.
جلد 4 - صفحه 384
وَ إِسرافَنا فِي أَمرِنا از باب عطف خاص است بعام زيرا اسراف از گناهان بزرگ است و اسراف زياده‌روي است از حد شرع و عقل، و تبذير بيجا مصرف کردن است، و از براي اسراف معني عام است: اسراف در مال و اسراف در معاصي و اسراف در کارها لذا تعبير بامر کردند در في امرنا در قرآن است وَ لا تُسرِفُوا إِنَّه‌ُ لا يُحِب‌ُّ المُسرِفِين‌َ انعام آيه 141، و نيز ميفرمايد قُل يا عِبادِي‌َ الَّذِين‌َ أَسرَفُوا عَلي أَنفُسِهِم لا تَقنَطُوا مِن رَحمَةِ اللّه‌ِ إِن‌َّ اللّه‌َ يَغفِرُ الذُّنُوب‌َ جَمِيعاً سوره زمر آيه 53، پس اسراف گناه بزرگ است و استحقاق مصيبة در دنيا و عذاب در آخرت دارد و بايد طلب مغفرت نمود و نااميد نشد.
وَ ثَبِّت أَقدامَنا طلب ثبات قدم از پروردگار دليل بر اينکه است که نيروي بنده و قوت و قدرت و ساير افعالش منوط بمشيت و اراده حق است و بنده مستقل در افعالش نيست و همين معني اختيار و امر بين جبر و تفويض است.
وَ انصُرنا عَلَي القَوم‌ِ الکافِرِين‌َ نصرت الهي مؤمنين را در حرب بانحايي است: يکي القاء رعب و ترس در قلوب کفار و ضعف و سستي در ابدان آنها و يکي اعطاء قوت و قدرت و شجاعت بمؤمنين و يکي انزال ملائکه يا مؤمنين جن بر امداد مؤمنين و يکي القاء عداوت و تفرقه و اختلاف در بين کفار تَحسَبُهُم جَمِيعاً وَ قُلُوبُهُم شَتّي حشر آيه 14، وَ أَلقَينا بَينَهُم‌ُ العَداوَةَ وَ البَغضاءَ إِلي يَوم‌ِ القِيامَةِ مائده آيه 64، و انحاء ديگر زيرا خداوند بر همه چيز قادر و توانا است.