اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَآتاهُم‌ُ اللّه‌ُ ثَواب‌َ الدُّنيا وَ حُسن‌َ ثَواب‌ِ الآخِرَةِ وَ اللّه‌ُ يُحِب‌ُّ المُحسِنِين‌َ (148)
پس خداوند بآنها عنايت فرمود ثواب دنيا و نيکو ثواب در آخرت و خداوند دوست دارد احسان کننده‌گان را.
جلد 4 - صفحه 385
در موضوع ثواب بسياري گفتند جزاي عمل خير است بنحو استحقاق و اينکه کلام صحيح نيست زيرا احدي حقي بر خداوند پيدا نميکند و لو تمام اعمال بشر بدرجه اعلا از او صادر شود از ايمان و اخلاق و عبادات زيرا تمام اينها بتوفيق حق است و خداوند منّت بر آنها گذارده که موفق شدند قُل لا تَمُنُّوا عَلَي‌َّ إِسلامَکُم بَل‌ِ اللّه‌ُ يَمُن‌ُّ عَلَيکُم أَن هَداکُم لِلإِيمان‌ِ إِن کُنتُم صادِقِين‌َ حجرات آيه 17.
بلي اعمال برّ قابليت ميآورد که تفضل الهي نسبت بآنها حسن پيدا کند و بي‌مورد نباشد و البته خداوند تفضل ميفرمايد و وعده، هم داده و تخلف نخواهد کرد چون خلف وعده قبيح است و از او سر نميزند.
و بعضي ديگر اضافه کردند قيد بنحو تعظيم و تجليل را و لذا منحصر دانستند بثواب آخرت و مثوبات دنيوي را گفتند اطلاق ثواب بر آنها مجاز و بعنايت است اينکه هم تمام نيست زيرا اصل استحقاق که ممنوع شد فرع و قيد آن بطريق اولي کل‌ّ نعمک ابتداء.
پس معناي ثواب همان تفضلات و نعمي است که خداوند در دنيا و آخرت ببندگانش عنايت ميفرمايد، بلي در مفهوم ثواب اخذ شده که بازاء عمل خيري باشد لذا بفاء تفريع آورد و فرمود:
فَآتاهُم‌ُ اللّه‌ُ ثَواب‌َ الدُّنيا نعمتهاي الهي در دنيا بسيار است وَ إِن تَعُدُّوا نِعمَت‌َ اللّه‌ِ لا تُحصُوها نحل آيه 18، و اکثر آنها در اثر اعمال صالحه است مثل طول عمر، سعه رزق، صحت بدن، توفيق هدايت و امثال اينها و دفع بليات و ساير نکبات و از جمله آنها عزّت و شرافت و عظمت و برتري کفار و معاندين است.
وَ حُسن‌َ ثَواب‌ِ الآخِرَةِ مثوبات آخرت تماما حسن است و لکن ذي مراتب است، و مراد از حسن ثواب درجه اعلاي آنها است.
وَ اللّه‌ُ يُحِب‌ُّ المُحسِنِين‌َ احسان يا بنفس است که عبارت از ايمان و تکميل
جلد 4 - صفحه 386
اخلاق و اطاعت و بنده‌گي باتيان اعمال صالحه است، يا بغير است مثل دست‌گيري از فقراء و مستمندان و ايتام و ارامل و صله ارحام و ساير انفاقات مالي يا هدايت و ارشاد و قضاء حوائج مؤمنين بدست و زبان و قدم و امثال اينها يا ملاحظه احترامات و شئونات مؤمنين بالاخص علماء اعلام و غير اينها، يا خدمت بدين از اعلاي کلمه اسلام و ترويج شعائر مذهبي و تشييد ارکان ديني که تمام اينها حسن است و فاعل آن محسن است و خداوند دوست ميدارد چنين بنده‌گاني را يعني معامله ميکند با آنها معامله دوست با دوست و الّا محبت و عداوت در خداوند راه ندارد زيرا محل حوادث نيست و تغيير از لوازم امکان است در ساحت واجب راه ندارد.