تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْکَعُوا وَ اسْجُدُوا وَ اعْبُدُوا رَبَّکُمْ وَ افْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ (77)
«1». التوحيد للصدوق (ناشر: مکتبة الصدوق تهران 1398 ه) باب العلم (باب 10) روايت 9، ص 137.
جلد 9 - صفحه 101
بعد از آن مخاطبه فرمايد مؤمنين را:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورده‌ايد به خدا و پيغمبر و قرآن و قيامت. ارْکَعُوا وَ اسْجُدُوا: رکوع کنيد و سجده نمائيد، يعنى نماز بجاى آريد. وَ اعْبُدُوا رَبَّکُمْ: و عبادت کنيد پروردگار خود را به بجا آوردن آنچه متعبد فرموده شما را از عبادات و طاعات. وَ افْعَلُوا الْخَيْرَ: و بجا آوريد خير را.
ابن عباس گويد: مراد صله رحم و مکارم اخلاق است، يعنى اقتصار نکنيد بر بجا آوردن نماز و واجبات از عبادات، و بجا آوريد غير آنها را از ساير انواع خيرات مانند فريادرسى گرفتاران و دستگيرى بيچارگان و برآوردن حاجات محتاجان و نيکى به والدين و خويشان و امثال آن. «1» لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ: تا اينکه رستگار شويد و سعادتمند گرديد به نعيم آخرت.
در کافى- از حضرت صادق عليه السّلام: بدرستى که خداوند تبارک و تعالى واجب فرمود ايمان را بر جوارح پسر آدم و قسمت نمود آن را بر جوارح و تفرقه کرد در آن، و واجب فرمود بر وجه سجود براى ذات خود را به شب و روز در اوقات نماز، پس فرمود: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْکَعُوا وَ اسْجُدُوا وَ اعْبُدُوا رَبَّکُمْ ...». «2» تنبيه: آيه شريفه ترغيب و تحريص مؤمنين است به افعال مستحبه و کارهاى پسنديده به يک کلمه جامعه که: «وَ افْعَلُوا الْخَيْرَ» بجا آوريد خير و نيکى را. و اين شامل است تمام سنت نبوى صلّى اللّه عليه و آله را، گويا چنين فرمايد که مکلف ساختم شما را به نماز، بلکه به آنچه اعم است از آن که عبادت باشد بلکه به آنچه اعم است از عبادت که بجا آوردن خير باشد، زيرا هر عبادتى خير، لکن هر خيرى ممکن است عبادت باشد که قصد قربت نمايد تا ثواب يابد مانند اذان اعلامى، احسان به غير، اصلاح ذات البين و غيره، و ممکن است بدون قصد قربت بجا آورد در اين صورت ثواب ندارد.
«1». مجمع البيان، (چ 1398 هج) ج 4، ص 97.
«2». اصول کافى، کتاب الايمان و الکفر، باب فى أن الايمان مبثوث لجوارح البدن کلّها، ص 31، حديث 1، ج 2.
جلد 9 - صفحه 102