اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا ارکَعُوا وَ اسجُدُوا وَ اعبُدُوا رَبَّکُم وَ افعَلُوا الخَيرَ لَعَلَّکُم تُفلِحُون‌َ (77)
اي کساني که ايمان آورديد رکوع کنيد و سجده کنيد و عبادت کنيد پروردگار خود را و بجا آوريد کارهاي خير را باشد که رستگار شويد.
جلد 13 - صفحه 349
(يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا): به ايمان تنها قناعت نکنيد بلکه مقرون با عمل صالح باشد.
(ارکَعُوا وَ اسجُدُوا): نوع مفسرين حمل کردند بر نماز که مشتمل بر رکوع و سجود است لکن امر بنماز در آيات شريفه بسيار است قريب به دويست آيه، و رکوع و سجود خود يک نحو عبادت است از پيغمبر اکرم است که فرمود در ليلة المعراج آسمان‌ها مطروس به ملائکه بود بعضي دائما در رکوع بودند بعضي، در سجود بعضي قيام بعضي قعود، بالاخص در مقابل مشرکين که سجده مي کردند براي آلهه خود چنانچه هدهد بسليمان گفت: «يَسجُدُون‌َ لِلشَّمس‌ِ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ» نمل آيه 24. و از براي سجده اقسامي هست سجده نماز. سجده فراموش شده، سجده سهو، سجده قرآن، سجده شکر، سجده تواضع که ظاهرا آيه اينکه نوع رکوع و سجود را بيان مي‌فرمايد. و سجده ملائکه بر آدم و سجده يعقوب و پسران بر يوسف از اينکه باب بوده، و سجده‌هاي انبيا و ائمه طاهرين در پيشگاه عظمت پروردگار نوعا از اينکه باب بوده که سيد الساجدين گفتند و سيد سجاد نام نهاده شد.
(وَ اعبُدُوا رَبَّکُم): عبادت مختص پروردگار است نوع مشرکين شرک عبادتي داشتند که تعبير بآلهه مي‌کردند و معني اله استحقاق عبادت که مفاد مطابقي کلمه توحيد است، و در عبادت قصد خلوص و قربت لازم است و بايد اختراعي نباشد دستور بايد از طرف الهي برسد و کيفيت آن را بيان فرمايد، و اقسام عبادات بسيار است عبادت قلبي، نفسي، جوارحي، مالي، بدني.
(وَ افعَلُوا الخَيرَ): فعل خير هم اقسامي دارد خير عقلي که عقل حکم بخيريتش ميکند مثل عقايد و اخلاق و بسياري از افعال، و خير شرعي از واجبات و مستحبات و بقاعده ملازمه تلازم بين اينکه دو است «کلما حکم به العقل حکم به الشرع و کلما
جلد 13 - صفحه 350
حکم به الشرع حکم به العقل».
و اما اموري که در نظر جامعه خوب مي‌آيد بسا از قبايح عقل و شرع بشمار ميرود.
(لَعَلَّکُم تُفلِحُون‌َ): لعل به معناي لکي تفلحون است که فلاح و رستگاري منوط باين امور است.