اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ جاهِدُوا فِي اللّه‌ِ حَق‌َّ جِهادِه‌ِ هُوَ اجتَباکُم وَ ما جَعَل‌َ عَلَيکُم فِي الدِّين‌ِ مِن حَرَج‌ٍ مِلَّةَ أَبِيکُم إِبراهِيم‌َ هُوَ سَمّاکُم‌ُ المُسلِمِين‌َ مِن قَبل‌ُ وَ فِي هذا لِيَکُون‌َ الرَّسُول‌ُ شَهِيداً عَلَيکُم وَ تَکُونُوا شُهَداءَ عَلَي النّاس‌ِ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ وَ اعتَصِمُوا بِاللّه‌ِ هُوَ مَولاکُم فَنِعم‌َ المَولي وَ نِعم‌َ النَّصِيرُ (78)
و جهاد کنيد در راه خداوند آن نحوي که بايد جهاد کنيد که حق جهاد است او برگزيد شما را و اختيار فرمود، و جعل نفرمود بر شما در دين حرج و ضيق را اينکه دين مقدس ملت پدر شما ابراهيم است او شما را مسمي کرد باسم مسلمين از پيش از دين اسلام و در همين دين اسلام تا بوده باشد رسول اکرم شاهد بر افعال شما و بوده باشيد شما شاهد بر افعال ناس پس بر پا بداريد نماز را و ادا کنيد زکاة را و چنگ زنيد بريسمان محکم الهي او است مولي و صاحب اختيار شما پس خوب مولايي است و خوب نصرت کننده‌اي است.
نوع مفسرين گفتند: اينکه خطابات متوجه بجميع مؤمنين است بقرينه آيه قبل و بواو عطف لکن در اخبار بسيار که بالغ بر حد تظافر است در کتاب کافي کليني و شيخ طوسي و تفسير علي بن ابراهيم و تفسير برهان و غير اينها که دلالت
جلد 13 - صفحه 351
تامه دارد بر اينکه که اينکه آيه اختصاص دارد به اهل بيت عصمت و طهارت ائمه اثني عشر، و خطاب متوجه بآنها است و قرائن زيادي در خود آيه هست بر اينکه معني که در تفسير کلمات آن اشاره ميشود.
(وَ جاهِدُوا فِي اللّه‌ِ): جهاد في دين اللّه است که دفع اعداء دين بايد کرد، و أعداء دين بسيار هستند، و جهاد با آنها اقسامي دارد:
اول- جهاد با کفار و مشرکين جهاد با سيف.
دوم- دفع شر آنها از مسلمين در دوره غيبت بلکه در ازمنه ائمه نامش دفاع است.
سوم- جهاد با فساق و فجار بأمر بمعروف و نهي از منکر به مراتب آن.
چهارم- جهاد با جهال و عوام بارشاد و هدايت و دلالت و بيان أحکام و وظايف.
پنجم- جهاد با نفس بترک هواي نفساني باطاعت أوامر و ترک معاصي.
ششم- جهاد با شيطان که: «ان الشيطان لکم عدو مبين» يس آيه 60.
هفتم- جهاد با ظلمه بدفع شر آنها از مظلومين.
هشتم- جهاد با دنيا بترک زخارف آن و زهد در آن و توجه بأمر آخرت و اينکه است.
(حَق‌َّ جِهادِه‌ِ): و تمام اينکه اقسام از خصائص آل محمّد عليهم السلام است.
(هُوَ اجتَباکُم): اجتباء قريب المعني است با اصطفاء بر گزيدن و اختيار کردن.
(وَ ما جَعَل‌َ عَلَيکُم فِي الدِّين‌ِ مِن حَرَج‌ٍ): دين مقدس اسلام دين سمحه سهله است حکم حرجي در او نيست، و ممکن است اينکه جمله اشاره به اقسام جهاد مذکوره باشد که در حد قدرت و توانايي باشد اگر موجب ضرر و حرج ميشود واجب نيست مخصوصا با کفار و فساق و فجار و ظلمه.
جلد 13 - صفحه 352
(مِلَّةَ أَبِيکُم إِبراهِيم‌َ): مفسرين گفتند که: اطلاق أب بر ابراهيم از باب اطلاق امهات است بر ازواج نبي و اطلاق أب است در فرمايش حضرت رسالت:
«أنا و علي أبوا هذه الامة»
لکن در أخبار همين را از قرائن اينکه که مراد ائمه طاهرين هستند گرفتند.
(هُوَ سَمّاکُم‌ُ المُسلِمِين‌َ مِن قَبل‌ُ): اشاره بآيه شريفه است: «رَبَّنا وَ اجعَلنا مُسلِمَين‌ِ لَک‌َ وَ مِن ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسلِمَةً لَک‌َ» بقره آيه 122.
(وَ فِي هذا): در اينکه قرآن و اينکه دين که دين اسلام است و متدين بآن مسلم است و اينکه اسلام تسليم جميع وظايف است.
(لِيَکُون‌َ الرَّسُول‌ُ شَهِيداً عَلَيکُم): که بر ائمه طاهرين شهادت ميدهد روز قيامت چنانچه مفاد اخبار است. و اما بنا بر تفسير مفسرين شاهد بر مؤمنين است لکن قرينه بعد دليل بر اول است.
(وَ تَکُونُوا شُهَداءَ عَلَي النّاس‌ِ): چنانچه در زيارت جامعه و ساير زيارتها و در اخبار بسيار دارد که: ائمه شهداء روز قيامت هستند.
(فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ): اقامه صلوة دو قسم است يکي أداء صلوات است ديگر نگاه‌داري نماز است که از جامعه برداشته نشود که در بسياري از زيارات است.
(وَ آتُوا الزَّکاةَ): شامل زکوات واجبه و صدقات مندوبه ميشود بلکه زکاة کل شي‌ء بحسبه زکاة علم، زکاة بدن، زکاة جوارح، زکاة قوت و قدرت و غير اينها.
(وَ اعتَصِمُوا بِاللّه‌ِ): بحبل اللّه المتين.
(هُوَ مَولاکُم): تمام اختيارات شما تحت قدرت او است.
(فَنِعم‌َ المَولي): رءوف رحيم غفور عطوف است «إِن‌َّ اللّه‌َ بِالنّاس‌ِ لَرَؤُف‌ٌ رَحِيم‌ٌ بقره آيه 138.
(وَ نِعم‌َ النَّصِيرُ): «يَنصُرُ مَن يَشاءُ» روم آيه 4.
جلد 13 - صفحه 353
تم بحمد اللّه سورة الحج و يتلوه انشاء اللّه سورة المؤمنون و الحمد للّه اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا. و الصلاة و السلام علي محمّد و آله، و اللّعن علي أعدائه و أعدائهم تم بيد العبد المذنب السيّد عبد الحسين المدعوّ بالطيّب غفر له
جلد 13 - صفحه 354
سورة المبارکة المؤمنون
بسم اللّه الرحمن الرحيم، و الحمد للّه لوليه و الصلاة علي رسوله و آله و اللعن علي اعدائه.