اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذ أَخَذنا مِيثاقَکُم وَ رَفَعنا فَوقَکُم‌ُ الطُّورَ خُذُوا ما آتَيناکُم بِقُوَّةٍ وَ اذکُرُوا ما فِيه‌ِ لَعَلَّکُم تَتَّقُون‌َ (63)
(و ياد کنيد زماني را که از شما پيمان گرفتيم و کوه طور را بالاي سر شما قرار داديم و آنچه بشما داديم (يعني تورات) از روي قوّت بگيريد و آنچه در آنست متذکر باشيد (بدستورات آن عمل کنيد) بلکه پرهيز کار و متقي شويد) وَ إِذ أَخَذنا مِيثاقَکُم ظاهر اينست که مراد از ميثاق عهد و پيماني است که از جانب خدا از آنها گرفته شد که شرک باو نياورند و بانبياء او و روز بازپسين ايمان بياورند و بوظائف خود عمل کنند چنانچه بيان آن در ذيل آيه شريفه وَ إِذ أَخَذنا مِيثاق‌َ بَنِي إِسرائِيل‌َ الاية«3» بيايد انشاء اللّه تعالي.
وَ رَفَعنا فَوقَکُم‌ُ الطُّورَ نظير اينکه قسمت آيه در سوره اعراف است:
وَ إِذ نَتَقنَا الجَبَل‌َ فَوقَهُم کَأَنَّه‌ُ ظُلَّةٌ وَ ظَنُّوا أَنَّه‌ُ واقِع‌ٌ بِهِم خُذُوا ما آتَيناکُم بِقُوَّةٍ وَ اذکُرُوا ما فِيه‌ِ لَعَلَّکُم تَتَّقُون‌َ«4» و نتق بمعني از جا کندن است و بقرينه فوقهم و کانّه ظلّة، همان معني رفع و بالاي سر آنها قرار دادن از آن استفاده ميشود
1- مجلد اول ص 466
2- مجلد دوم ص 3- 6
[.....]
3- سورة البقرة آيه 82 و 83
4- آيه 170
جلد 2 - صفحه 50
و الف و لام الجبل براي عهد است و مراد همان کوه طور است که در اينکه آيه ذکر شده و محل مناجات حضرت موسي بوده، و اينکه يکي از معجزات باهره حضرت موسي است و اينکه براي ارهاب و تهديد بني اسرائيل بوده که بدستورات تورات عمل کنند، و توهم اينکه اينگونه معجزات موجب الجاء و اضطرار ميشود و با اصل تکليف منافات دارد باطل است، زيرا آيه دلالت بر بيش از ترسانيدن بني اسرائيل از مخالفت نميکند و اگر اينکه معجزه موجب اجبار باشد اکثر معجزات موسي بايد موجب اکراه باشد و حال آنکه بني اسرائيل بعد از ديدن همه اينکه آيات و معجزات باز مخالفت مينمودند چنانچه بعد از همين آيه ميفرمايد ثُم‌َّ تَوَلَّيتُم مِن بَعدِ ذلِک‌َ و اگر بحدّ اجبار و اکراه ميرسيد ديگر مخالفت معني نداشت.
و مراد از ما آتَيناکُم ظاهرا تورات است بقرينه وَ اذکُرُوا ما فِيه‌ِ و مراد از بِقُوَّةٍ يا قوّت ايمان است و يا اعم از قوّة قلوب و ابدان است چنانچه از تفسير عياشي و از محاسن روايت شده که از حضرت صادق عليه السّلام از اينکه آيه سؤال شد که اينکه قوّت در ابدان يا قوّت در قلوب است! فرمودند:
1» فيهما جميعا«
و مراد از وَ اذکُرُوا ما فِيه‌ِ شايد عمل بدستورات از فعل واجبات و ترک محرمات باشد چه آنکه مجرد اخذ تورات محقق تقوي نخواهد شد و در مجمع از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده
و اذکروا ما في ترکه من العقوبة
و معني لعلکم تتقون در آيات قبل بيان شد.
1- الصافي صفحه 98- 99
51