تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِکُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها فَإِذا جاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ لِيَسُوؤُا وُجُوهَکُمْ وَ لِيَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ کَما دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ لِيُتَبِّرُوا ما عَلَوْا تَتْبِيراً «7»
إِنْ أَحْسَنْتُمْ: اگر نيکى کنيد شما در گفتار و کردار خود. أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِکُمْ: پس نفع دهد احسان شما مر شما را و فايده آن عائد نفس شما گردد در دنيا به نصرت بر دشمنان و نزول برکات و غيره، و در آخرت به رسيدن به ثواب. وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها: و اگر بدى نمائيد، پس وبال و ضرر آن بر نفس شما است. حاصل آنکه: جزا و سزاى نيکى و بدى، برگشت به خود شما نمايد. هر چه بکارى تو همان بدروى.
تبصره: سوق نظم آيه شريفه مقتضى است خطاب به بنى اسرائيل را، لکن ممکن است خطاب به امت پيغمبر خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و جمله معترضه باشد بين قصه، چنانچه خطيب و واعظ در ضمن حکايتى موعظه و نصيحتى به مناسبت کند و بعد عود به بقيه کلام نمايد. بنابراين چون بنى اسرائيل علو و طغيان و افساد کردند در زمين، مسلط فرمود بر آنها قومى را، و چون توبه نمودند، قبول فرمود توبه ايشان را و ظفر داد بر دشمنان. پس به مناسبت خطاب فرمايد امت پيغمبر خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را به اينکه اگر نيکى کنيد، نيکوئى نموديد مر نفسهاى خود را چه ثواب آن به شما رسد، و اگر بدى کنيد، وبال آن مر نفسهاى شما راست و بس. و اين آگاهى باشد عموم مکلفين را به اقدام خيرات و مبرات و اجتناب از شرور و محرمات، و به استمرار اين ملکه حسنه، فساد و افساد نقصان، بلکه به کلى رفع گردد. در مدارک
جلد 7 - صفحه 333
از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: من هرگز به کسى نيکوئى نکرده‌ام و هرگز به کسى بدى نيز نرسانيده‌ام، پس اين آيه تلاوت نموده. اين به جهت آنکه:
هر چه کنى به خود کنى
گر همه نيک و بد کنى
فَإِذا جاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ: پس چون بيايد وعده عقاب نوبت ديگرى، يعنى افساد دوم. به قول مفسرين ميان اين دو افساد، دويست و ده سال فاصله بوده.
لِيَسُوؤُا وُجُوهَکُمْ: برانگيزيم بر وجه تخليه گروهى را به شما تا آن فرستادن و برانگيختن بد سازد رويهاى شما را، يعنى آثار غم و اندوه بر بشره شما پيدا شود.
قرائت حفص به جمع باشد «لِيَسُوؤُا» يعنى تا آن قوم رويهاى شما را بد سازند قرائت کسائى «لنسوؤ» به اعتبار «بَعَثْنا» که اضافه به خدا باشد، يعنى بد سازيم رويهاى شما را. وَ لِيَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ: و تا داخل مسجد بيت المقدس شود.
کَما دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ: چنانچه داخل شدند مسجد الحرام را آن جماعت در مرتبه اول. وَ لِيُتَبِّرُوا ما عَلَوْا تَتْبِيراً: و تا هلاک کنند آنان را که بر او غالب شده باشند از ديار شما هلاک کردنى.