تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ وَ النَّهارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنا آيَةَ اللَّيْلِ وَ جَعَلْنا آيَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً لِتَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّکُمْ وَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَ الْحِسابَ وَ کُلَّ شَيْ‌ءٍ فَصَّلْناهُ تَفْصِيلاً «12»
«1» محاسن برقى، صفحه 215، باب التثبّت، حديث اوّل.
«2» اصول کافى، جلد 2، کتاب الايمان و الکفر، صفحه 142، حديث 4.
«3» همان مدرک، صفحه 143، حديث 9.
جلد 7 - صفحه 339
بعد از آن شروع فرمايد در بيان بعض هدايات تکوينيه که قرآن‌هادى اخبار نمايد، از جمله:
وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ وَ النَّهارَ آيَتَيْنِ: و قرار داديم شب و روز را دو نشانه داله‌اى بر وجود صانع قدير و وحدانيت او به سبب تعاقب آن دو، و اختلاف در کوتاهى و درازى هر يک. يا مقرر ساختيم دو نيّر شب و روز را که شمس و قمر باشد دو علامت که جريان آن بر يک نسق دلالت دارد بر قدرت خداوند حکيم. فَمَحَوْنا آيَةَ اللَّيْلِ: پس محو نموديم آيت شب را، يعنى ظلمت آن را به نور آفتاب محو کرديم. يا قمر را طمس نموديم از نور، زيرا ذاتا قمر تاريک است، يا نقص نور آن بتدريج از بدريت به محاق.
وَ جَعَلْنا آيَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً: و قرار داديم آيت روز و آفتاب را روشن که در آن همه چيز ديده شود. لِتَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّکُمْ: تا طلب کنيد در روشنى آن زيادتى در معيشت از پروردگار خود. وَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَ الْحِسابَ: و تا بدانيد عدد سالها که تعلق دارد غرض علمى براى اقامه مصالح دينى و دنيوى، و حساب که متعلق است به آن آنچه در ضمن آن است از اوقات ماه و شبها و روزها و ساير منافعى که منوط به حساب باشد از مدت عمر و دين و مواقيت نماز و روزه و حج. و اگر شب و روز نبود، هر آينه اين امور دانسته نمى‌شد. وَ کُلَّ شَيْ‌ءٍ فَصَّلْناهُ تَفْصِيلًا: و هر چيزى که محتاجند عموم طبقات مردم در معاش و معاد بيان کرديم آن را بيانى بليغ بدون اشتباهى، پس اتمام حجت بر شما خواهد بود.
تبصره: آيه شريفه، شمه‌اى از الطاف و رحمت رحمانيه الهيه را بيان فرمايد که از جمله آن خلق شمس و قمر و قرار دادن شب و روز است به اطوار خاصه.
و آثار عظيمه که اختلاف احوال اين دو نير اعظم و اصغر را موجب انتظام احوال بنى آدم مقرر، و عالم تمدن و تدين را مربوط به آن ساخته.
جلد 7 - صفحه 340
در علل صدوق «1» قدس الله سره روايت نموده که از حضرت پيغمبر اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم سؤال شد: چرا شمس و قمر در ضوء و نور مساوى نيستند؟ فرمود: چون خداوند خلق فرمود آن دو را، اطاعت کردند امر حق را و نافرمانى ننمودند. پس امر فرمود جبرئيل را به اينکه محو کند نور قمر را، پس محو نمود اثر محو در قمر خطوط سياهى است، و اگر قمر را به حال خود گذاشتى به منزله شمس، محو نشدى هر آينه شب از روز، و روز از شب شناخته نشدى، و روزه دار ندانستى چقدر روزه دارد، و مردم عدد سال را نشناختى. اين است فرمايش الهى (وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ وَ النَّهارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنا آيَةَ اللَّيْلِ ....).
حضرت صادق عليه السّلام فرمايد «2»: چون خداوند قمر را خلق فرمود، نوشت بر او (لا اله الّا اللّه محمّد رسول اللّه على ولى اللّه).