تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ کُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِي عُنُقِهِ وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ کِتاباً يَلْقاهُ مَنْشُوراً «13»
چون حق تعالى مقدم داشت ذکر وعيد را، کيفيت آن را بيان فرمايد:
وَ کُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ: و هر انسانى از مرد و زن، مؤمن و کافر، غنى و فقير ملازم گردانيديم او را. طائِرَهُ فِي عُنُقِهِ: عملش را از خير و شر در گردنش.
تنبيه: در آيه شريفه وجوهى است.
1- وجه تسميه عمل به طائر، بنابر عادت عرب است که گويند (جرى طائره کذا) يا به سبب آنچه تطير زنند از ميمنت و شآمت عمل. و تخصيص عنق براى آنکه چون گردن محل طوق است که زينت شود نيکوکار و رسوا گردد
«1» علل الشرايع، جلد 2 صفحه 576، باب 380.
«2» تفسير نور الثقلين، جلد 3، صفحه 143.
جلد 7 - صفحه 341
بدکار.
2- ابن عباس گفته «1»: مراد آن است که هر انسانى را عمل و کردارش در گردن او کنند تا از او جدا نشود.
3- خير و شر و نيک و بدش با او باشد و از او مفارقت نکند تا حساب آن را نمايند.
4- مانند طوق در گردن او.
5- اهل معانى گفته‌اند: مراد به طائر آن حکم است که بر او نمايند از سعادت و شقاوت.
6- ممکن است مراد از «طائره فى عنقه» کنايه باشد از آنکه عمل هر کسى از خير و شر او باشد که نتواند مفارقت از او نمايد تا نامه عملش را در روز قيامت به او دهند. و بدين مضمون روايت وارد شده: على بن ابراهيم قمى «2»- از حضرت باقر عليه السّلام روايت نموده: خيره و شره معه حيث کان لا يستطيع فراقه حتّى يعطى کتابه يوم القيمة بما عمل.
وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ کِتاباً: بيرون آوريم براى او روز قيامت، کتابى را که نوشته‌اند اعمال او را حفظه بر آن. مراد نامه عمل است که کرام الکاتبين نوشته‌اند. يَلْقاهُ مَنْشُوراً: مى‌بيند آن را آدمى باز و افراخته، و عرضه داشته بر او، براى آنکه بخواند آن را و بداند آنچه در آن است از خير و شر.
عبد اللّه بن سلام روايت نموده که: سؤال کردم حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را از اول ملکى که داخل قبر شود پيش از نکير و منکر. فرمود:
ملکى وجهش متلألأ مانند آفتاب، اسم او رومان، وارد شود بر ميت، گويد:
بنويس آنچه نمودى از خوبى و بدى.
جواب دهد: به چه چيز بنويسم، کجا باشد دوات و قلم من؟
«1» مجمع البيان، جلد 3، صفحه 404.
«2» تفسير برهان جلد 2، صفحه 411 و تفسير قمى جلد 2، صفحه 17.
جلد 7 - صفحه 342
گويد: آن دهنت مرکب، و انگشتت قلم تو.
ميت گويد: بر چه چيز بنويسم؟
گويد: کفن خود.
پس بنويسد کارهاى خوب را که در دنيا نموده، چون به گناهان رسد، حيا کند.
ملک گويد: يا خاطى، حيا نکردى در دنيا از خالق خود، و الآن حيا کنى، عمود را بلند کند تا بزند.
گويد: نويسم، پس تمام حسنات و سيئات را نوشته و پيچيده.
گويد: مهر کن.
ميت گويد: مهر ندارم.
ملک گويد: ناخن خود و بيانداز آن را در گردن تا روز قيامت، چنانچه خداوند فرمايد (وَ کُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِي عُنُقِهِ) گويند به او روز قيامت: