اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ جَعَلنَا اللَّيل‌َ وَ النَّهارَ آيَتَين‌ِ فَمَحَونا آيَةَ اللَّيل‌ِ وَ جَعَلنا آيَةَ النَّهارِ مُبصِرَةً لِتَبتَغُوا فَضلاً مِن رَبِّکُم وَ لِتَعلَمُوا عَدَدَ السِّنِين‌َ وَ الحِساب‌َ وَ کُل‌َّ شَي‌ءٍ فَصَّلناه‌ُ تَفصِيلاً «12»
و قرار داديم ما شب و روز را دو آية و نشانه قدرت پروردگار پس تاريک کرديم شب را براي استراحت شما و قرار داديم آية روز را براي روشنايي و بينايي که بتوانيد تحصيل امر معاش کنيد و از فضل الهي بهره‌مند شويد از پروردگار خود و براي اينکه
جلد 12 - صفحه 229
دست بياوريد عدد سالها را و حساب داري و هر چيزي را تفصيل داديم تفصيل دادني وَ جَعَلنَا اللَّيل‌َ وَ النَّهارَ آيَتَين‌ِ اينکه کره زمين با آنچه که بر او است از درياها و کوه‌ها و هواي مجاورش يک حرکت وضعي دارد دور خود ميچرخد مطابق دائره معدّل النهار و چون دائما نصف آن مقابل کره شمس است تشکيل شب و روز ميدهد نصف مقابل روز است و نصف ديگر شب است و لذا در نقاط زمين شب و روز مختلف ميشوند مثلا در يک نقطه روز است و در يک نقطه شب بلکه در هر ساعت و دقيقه طلوع و غروب متفاوت است بتفاوت قرب و بعد مثل اينکه اصفهان با تهران دو دقيقه با خراسان سه ربع ساعت با حجاز يک ساعت و ربع و هکذا با امريکا دوازده ساعت تقريبا و يک حرکت انتقالي دارد دور کره شمس در يک سال تشکيل سال و ماه ميدهد و اينکه حرکت در دائره منطقة البروج است و چون اينکه دائره با دائره معدّل در دو نقطه تقاطع ميکنند اول فروردين و مهر شب و روز مساوي ميشوند و غايت بعد اينکه دو دائره بيست و چهار درجه است.
اوّل تير و اوّل دي و از اينکه جهت شب روز کوتاه و بلند ميشوند اوّل تير غايت بلندي روز و کوتاهي شب است و اول دي بالعکس و تشکيل سال و بروج ميدهد.
فَمَحَونا آيَةَ اللَّيل‌ِ آن قسمتي که مقابل شمس نيست وَ جَعَلنا آيَةَ النَّهارِ مُبصِرَةً آن قسمتي که مقابل شمس است.
لِتَبتَغُوا فَضلًا مِن رَبِّکُم غرض از ابصار نهار براي تحصيل امر معاش و معاشرات و نحو اينها اينکه نسبت بحرکت وضعي وَ لِتَعلَمُوا عَدَدَ السِّنِين‌َ وَ الحِساب‌َ نسبت بحرکت انتقالي وَ کُل‌َّ شَي‌ءٍ از امور محتاج اليه انسان را فصّلناه بيان فرموديم و آثار قدرت خود را نشان داديم تا باعث زيادتي معرفت حق باشد تفصيلا آنهم چه تفصيلي که هيچگونه کوتاهي نشده باشد.