تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) مَنِ اهْتَدى‌ فَإِنَّما يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى‌ وَ ما کُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولاً «15» مَنِ اهْتَدى‌: هر که راه يابد و به راه راست رود در دنيا، يعنى به دين الهى و طاعت سبحانى در آيد. فَإِنَّما يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ‌: پس اين است و جز اين نيست که فايده و ثواب هدايت او به او برگردد. وَ مَنْ ضَلَ‌: و هر که گمراه شود در دنيا از دين حق. فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها: پس جز اين نيست که ضرر گمراهى و عقاب آن به خود او برگردد، يا هر که اجتهاد کند به نظر و فکر و راه راست يابد، بهره‌اش که هدايت و ثواب‌ «1» تبيان، جلد 6، صفحه 455. جلد 7 - صفحه 344 است به او برگردد، و هر که گمراه شود به ترک اجتهاد و نظر و طلب علم ضرر و و بال آن به او برگردد. وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى‌: و بر ندارد هيچ نفس بردارنده‌اى گناه نفس ديگرى را. وليد بن مغيره به کافران مى‌گفت: پيروى مرا کنيد، من گناهان شما را تحمل کنم. حق تعالى فرمود: هيچکس متحمل وبال ديگرى نخواهد بود. وَ ما کُنَّا مُعَذِّبِينَ‌: و نباشيم ما عذاب کننده قومى را به عذاب استيصال. حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا: مگر آنکه برانگيزانيم بر ايشان پيغمبرى را تا تبليغ احکام را نمايد و اقامه حجت بر آنها شده، قطع عذرشان شود، اگرچه جايز است مؤاخذه آنان بر آنچه متعلق باشد به عقل مانند اصول دين. بنابراين، آيه شريفه عام است در عقليات و شرعيات، لکن اکثر مفسرين برآنند که آيه خاص است در آنچه متعلق باشد به سمع از شرعيات. پس مراد آنکه: خداوند سبحان عذاب نفرمايد در دنيا و نه در آخرت مگر بعد از بعثت انبياء و اما آنچه حجت است از جهت عقل مثل ايمان به خدا. نزد کسانى که قائلند به انفکاک تکليف عقلى از سمعى، گويند: جايز باشد عقاب به ترک آن اگرچه بعث رسول نفرمايد، لکن بجا نياورد آن را از راه لطف و فضل و کرم و احسان. پس هيچکس معاقب نيست مگر بعد از ارسال پيغمبران مرسلين و هاديان به صراط مستقيم به جهت استظهار در اتمام حجت و ازاحه علت و تأکيد امر به اجتماع داعى عقلى و سمعى و رفع عذر بندگان.