تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ فَتَقْعُدَ مَذْمُوماً مَخْذُولاً «22»
لا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ: (خطاب به پيغمبر و مراد امت است) قرار مده و فرا مگير اى بنده با خداى به حق، خداى ديگرى را در ستايش و پرستش.
فَتَقْعُدَ مَذْمُوماً مَخْذُولًا: پس بنشينى و بگردى در جهنم نکوهيده و فرو گذاشته. آيه شريفه توعيد است که اگر شرک آوردى، مقام کنى به جهنم در حالتى که موصوف به همه بديها و محروم از همه خوبيها باشى. يا مذموم به لسان ملائکه و مخذول از عنايت خدا و متعارف است وقتى پرسند از حال، شخصى، مثلا که چه مى‌کند در آن بلد، جواب دهند: نشسته به بدترين حال، يعنى مانده به حال بدى، چه ايستاده باشد يا نشسته. حاصل آن که: مشرک در جهنم به بدترين حال باشد.
تنبيه: اين مطلب مسلم آمده که خالق و مدبر و مقدّرى در عالم وجود نيست مگر ذات واحد احد «اللّه». بنابراين تمام نعم حاصل از جانب الهى و ذات او راست قابليت شکر گزارى فقط. پس کسى که شرک آرد به خداى تعالى، بتحقيق نسبت داده بعض نعم را به غير با آنکه حق اضافه کليه نعم خاصه سبحانى است. در اين صورت مستحق شود ذم و خذلان را، زيرا ناسپاسى و حق ناشناسى نموده منعم حقيقى را، و به حکم عقل هر نمک نشناسى مذموم و مخذول خواهد بود.
«3» تفسير صافى، جلد سوّم، صفحه 184.
جلد 7 - صفحه 353