تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ قَضى رَبُّکَ أَلاَّ تَعْبُدُوا إِلاَّ إِيَّاهُ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَکَ الْکِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ کِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلاً کَرِيماً «23» وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما کَما رَبَّيانِي صَغِيراً «24» رَبُّکُمْ أَعْلَمُ بِما فِي نُفُوسِکُمْ إِنْ تَکُونُوا صالِحِينَ فَإِنَّهُ کانَ لِلْأَوَّابِينَ غَفُوراً «25»
ترجمه
- و حکم کرد پروردگار تو که عبادت نکنيد مگر او را و احسان کنيد بپدر و مادر احسان کردنى هر گاه برسد نزد توبه پيرى يکى از آن دو يا هر دوشان پس مگوى مر آن دو را اف و از خود مران آن دو را و بگوى مر آن دو را گفتارى پسنديده
و بزير آور براى آندو بال فروتنى را از مهربانى و بگو پروردگار من رحمت کن آندو را چنانچه تربيت نمودند مرا در کوچکى
پروردگار شما داناتر است بآنچه در باطن شما است اگر باشيد از شايستگان پس بدرستيکه او باشد مر باز گشت کنندگان را آمرزنده.
تفسير
- خداوند حکم قطعى فرموده بآنکه عبادت نکنند بندگان جز او را و بآنکه احسان نمايند بپدر و مادر احسانى را که سزاوار باشد بمقام آن دو و اولاد چون بعد از حقّ خداوند حقّى ببزرگى حقّ آن دو نيست و فرموده اگر برسند يکى از آن دو يا هر دو به پيرى در حاليکه محتاج بکفالت و حمايت ولد باشند در
جلد 3 صفحه 352
مقابل آن دو کلمه اف را که دلالت بر ملالت و کدورت دارد بر زبان جارى منما و مران آن دو را به بلند نمودن صوت خود از صوت آن دو و باجابت ننمودن ملتمس و متوقع آن دو و مجادله نمودن با آن دو و امثال اينها که منافى با انتظار و توقعاتشان باشد بر حسب امکان بلکه گفتگو کن با ايشان بگفتار خوب خوش شايسته پسنديده نزد عقلاء و مردم با ادب و مانند مرغ که جوجه خود را در زير بال جاى ميدهد فروتنى و ذلّت را شعار خود قرار ده براى پدر و مادر و آن دو را بمهربانى در کنار خود گير و در کنف حمايت خويش جاى ده و بگو پروردگارا رحم فرما بر آن دو برحمت باقيه خود و اکتفا نفرما برحمت فانيه خويش چنانچه آن دو مرا که بنده توام تربيت نمودند و ارشاد کردند در کودکى برحمت و مهربانى در کافى و عيّاشى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که چون بپدر و مادر نظر کنى مگشاى دو چشم خود را بروى آن دو مگر برحمت و رقت و بلند مکن صداى خود را از صداى آنها و نه دست خود را بالاى دست آنها و مگذار قدم خود را جلوتر از قدم آنها و فرمود اگر خدا ميدانست کمتر از کلمه اف را هر آينه نهى ميفرمود از آن و آن کمترين مرتبه عقوق است و در کافى زياد فرموده که از عقوق آنستکه فرزند بر پدر و مادر به تندى نگاه کند و بقيّه اخبار اين باب در سوره بقره ذيل آيه الّذين ينقضون عهد اللّه گذشت پروردگار شما داناتر است از خود شما بآنچه در باطن نفوس شما است از قصد احسان و اسائه بپدر و مادر و حسن سلوک با آنها و اخلاص در اعمال و غير اينها و اگر در واقع خوش نفس و نيک اعتقاد و نيکو کردار و موصوف بصلاح باشيد و احيانا قصور يا تقصيرى در اداء وظائف براى شما روى دهد و توبه کنيد خداوند گناه توبه کنندگان را ميآمرزد و در مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که اوّاب توّاب متعبّد است که از گناه خود رجوع نموده و نيز عيّاشى ره از آنحضرت نقل نموده که آنها توبه کنندگان متعبّدانند و ذکر شرط صلاح ظاهرا براى اشاره بآنستکه حسن سلوک با پدر و مادر و رجوع از گناه ناشى از صلاح واقعى و طينت پاک است.
جلد 3 صفحه 353