اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قَضي رَبُّک‌َ أَلاّ تَعبُدُوا إِلاّ إِيّاه‌ُ وَ بِالوالِدَين‌ِ إِحساناً إِمّا يَبلُغَن‌َّ عِندَک‌َ الکِبَرَ أَحَدُهُما أَو کِلاهُما فَلا تَقُل لَهُما أُف‌ٍّ وَ لا تَنهَرهُما وَ قُل لَهُما قَولاً کَرِيماً «23»
و حکم فرمود پروردگار تو و دستور داد براي جميع مکلفين اينکه عبادت نکنيد مگر او را و بوالدين پدر و مادر احسان کنيد و هر آينه اگر نزد تو يکي از آنها بپيري و بزرگي رسيدند يا هر دو آنها پس نگو بآنها کلمه اف را و آنها را دور از خود نکن و بگو از براي آنها کلام محترمانه وَ قَضي رَبُّک‌َ کلمه قضي در آيات اطلاق بر معاني شده من جمله بمعني امر است مثل اينکه مورد يعني امر فرمود و چنين دستور از مقام ربوبي صادر شد أَلّا تَعبُدُوا إِلّا إِيّاه‌ُ يعني او را پرستش کنيد لا غير که مفاد کلمه طيبه لا اله الا اللّه است که اولين دستور جميع انبياء بوده و گفتيم اينکه کلمه توحيد سه دلالت دارد مطابقي التزامي اقتضايي امّا مطابقي توحيد عبادتيست که پرستش نکنيد جز ذات مقدس او را و التزامي توحيد
جلد 12 - صفحه 238
ذاتي و افعالي و صفاتي است زيرا اگر غير او واجب الوجودي بود يا خالق و رازقي بود آنهم سزاوار پرستش بود و اقتضايي آنکه بجميع فرمايشات او بايد معتقد باشند و باور کنند و عمل نمايند از عقائد و اخلاق و وظائف ديني وَ بِالوالِدَين‌ِ إِحساناً اولا اطاعت والدين از واجبات مهمّه شرعيه است در جميع امور مباحه و مستحبه و مکروهه که اگر امر کردند واجب ميشود و اگر نهي کردند حرام ميشود بلي اگر امر آنها بر ترک واجبي يا فعل حرامي است نبايد اطاعت کرد چنانچه ميفرمايد:
وَ وَصَّينَا الإِنسان‌َ بِوالِدَيه‌ِ حُسناً وَ إِن جاهَداک‌َ لِتُشرِک‌َ بِي ما لَيس‌َ لَک‌َ بِه‌ِ عِلم‌ٌ فَلا تُطِعهُما عنکبوت آيه 7.
و نيز ميفرمايد وَ وَصَّينَا الإِنسان‌َ بِوالِدَيه‌ِ حَمَلَته‌ُ أُمُّه‌ُ وَهناً عَلي وَهن‌ٍ وَ فِصالُه‌ُ فِي عامَين‌ِ أَن‌ِ اشکُر لِي وَ لِوالِدَيک‌َ إِلَي‌َّ المَصِيرُ وَ إِن جاهَداک‌َ عَلي أَن تُشرِک‌َ بِي ما لَيس‌َ لَک‌َ بِه‌ِ عِلم‌ٌ فَلا تُطِعهُما وَ صاحِبهُما فِي الدُّنيا مَعرُوفاً الاية لقمان آيه 14.
و ثانيا غير از عنوان اطاعت بايد بآنها احسان کرد چه در امور دنيوي و چه اخروي حيا و ميّتا.
إِمّا يَبلُغَن‌َّ عِندَک‌َ الکِبَرَ أَحَدُهُما أَو کِلاهُما فَلا تَقُل لَهُما أُف‌ٍّ.
معني اينکه نيست که اگر بپيري نرسيده‌اند جائز باشد گفتن اف‌ّ بلکه مراد اينست که انسان در پيري بهانه زياد دارد و توقعات بسيار و اولاد را خسته و ناراحت ميکند اگر بخواهد تمام توقعات آنها را انجام دهد ميفرمايد اظهار خستگي و ناراحتي نکن و بزبان فارسي‌ايش نگو چون آدم پير زود دل شکسته ميشود در اخبار دارد اگر از کلمه اف‌ّ چيزي کمتر بود خداوند از او نهي ميفرمود وَ لا تَنهَرهُما نهر کلمه زجر يعني لا تزجرهما آنها را زجر نکن و ناراحت نکن که از تو منزجر شوند وَ قُل لَهُما قَولًا کَرِيماً با احترام با آنها صحبت کن حرف سبک بآنها نزن باصطلاح معروف است بنشين و بفرما و بتمرگ يک معني دارد لکن بسيار تفاوت ميکند.
239