تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ کانُوا إِخْوانَ الشَّياطِينِ وَ کانَ الشَّيْطانُ لِرَبِّهِ کَفُوراً «27»
بعد از آن در وجه مشاکله بيان فرمايد:
إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ کانُوا إِخْوانَ الشَّياطِينِ: بدرستى که اسراف کنندگان باشند برادران و قرينان شيطانها، يعنى بر طريقه آنها سلوک کنند. و عرب هر ملازم قومى که به روش آنان رفتار نمايد، گويند او برادر ايشان است. وَ
جلد 7 - صفحه 359
کانَ الشَّيْطانُ لِرَبِّهِ کَفُوراً: و باشد شيطان هميشه مر نعمت پروردگار خود را بسيار کفران‌کننده، يعنى کفران نمايد مرتبه بعد از مرتبه.
تنبيه: آيه شريفه ارشاد به حکم عقل و نهى از ملکه رذيله تبذير است، يعنى خرج کردن مال در آنچه شايسته نيست. و مسلم است کليه قبايح و شنايع، در پيشگاه عقل مذموم، و مقدم و معاون آن مسئول خواهد بود. پس خرج در معاصى و مناهى، تبذير است، اگرچه کم باشد.
عياشى «1» از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده: من انفق شيئا عن غير طاعة اللّه فهو مبذّر و من انفق فى سبيل الخير فهو مقتصد.
يعنى: هر که خرج کند چيزى را در غير طاعت الهى، پس او تبذيرکننده باشد. و هر که خرج نمايد در راه خير، ميانه‌رو باشد.
مرآت الکمال مامقانى رحمه الله حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در حديثى فرمايد: من کان له مال، فاياه و الفساد فانّ اعطائک المال فى غير حقّه تبذير و اسراف و هو يرفع ذکر صاحبه فى النّاس و يضيّعه عند اللّه و لم يضع امر و ماله فى غير حقه و عند غير اهله الّا حرّم اللّه شکرهم و کان لغير ودّهم ... «2» هر که براى او مالى باشد، پس بر او باد پرهيز از فساد. پس بدرستى که عطاى در غير حق، تبذير و اسراف است. و مال بلند نمايد نام صاحبش را در مردم و پست کند در نزد خدا، و نگذارد شخص مالش را در غير حق و نزد غير اهلش مگر آنکه حرام فرمايد خدا شکر ايشان را و براى غير او باشد دوستى ايشان.
و از اطلاق آيه که مبذرين را برادران شيطان نام فرموده مى‌توان کشف نمود به اين که مبذرين طريقه شيطان را مشى نمايند، زيرا محقق است رويه شيطان هميشه شر و معصيت باشد نه خير و طاعت.
«1» جلد 2، صفحه 288.
«2» تحف العقول، صفحه 185- بحار الانوار، جلد 78، باب 17، صفحه 96، حديث 2. (متن حديث مطابق مدارک ذکر شده، اصلاح گرديده است)
جلد 7 - صفحه 360