تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّکَ تَرْجُوها فَقُلْ لَهُمْ قَوْلاً مَيْسُوراً «28»
وَ إِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ: و اگر اعراض کنى از ايشان يعنى از آنانى که خدا فرموده حقى به ايشان دهى. اين اعراض به جهت شرم و حيا باشد از آنها که در موقع سؤال فقرا، چون مال ندارى تا احسان کنى، از خجالت روى برگردانى ابْتِغاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّکَ تَرْجُوها: در حالتى که طلب‌کننده رحمت و روزى از پروردگار خود که اميد دارى آن بخشش را. فَقُلْ لَهُمْ قَوْلًا مَيْسُوراً: پس بگو مر سائلان را در وقت نبودن چيزى سخنى ملايم و نيکو در جواب.
تبصره: هر يک از آيات شريفه نکات و دقايق تمدن و تدين را بيان فرمايد، لکن ديده بصيرتى بايد تا آن حقايق را دريابد. از جمله آيه شريفه جواب سائل را در هنگام نداشتن عطا دستور فرموده به اين که به زبان لين و سخن نيکو معذرت خواهيد.
در مجمع «1»- روايت شده چون اين آيه نازل شد، وقتى سؤال مى‌شد از حضرت و عطائى نداشت، مى‌فرمود (يرزقنا اللّه و ايّاکم من فضله) خداى تعالى روزى فرمايد ما و شما را از فضل خود.
و اين سرمشق جامعى باشد براى امت به رعايت وفاق و مکارم اخلاق.
در مرات الکمال- حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمايد: ذللوا اخلاقکم بالمحاسن و قوّدوها الى المکارم. «2» يعنى: رام کنيد اخلاق خود را به نيکوئيها و بکشانيد آن را به مکرمتها.
ايضا: لو کنّا لا نجزوا جنّة و لا نارا و لا ثوابا و لا عقابا لکان ينبغى لنا ان نطلب مکارم الاخلاق فانّها مما تدلّ على سبيل النّجاح فرمود: اگر باشيم که باک و ترسى
«1» مجمع البيان، جلد 3، صفحه 411.
«2» بحار الانوار، جلد 78، باب 16، صفحه 64، حديث 157.
جلد 7 - صفحه 361
نداريم نه به جنت و نه به آتش و نه به ثواب و نه به عقاب، هر آينه سزاوار و شايسته است براى ما اينکه طلب کنيم مکارم اخلاق را. پس بدرستى که محسنات اخلاقيه از چيزهائى است که دلالت کند بر راه ظفر يافتن به مطلوب، و فرمود پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم «1»: بعثت لأتمّم مکارم الاخلاق.