اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لا تَجعَل يَدَک‌َ مَغلُولَةً إِلي عُنُقِک‌َ وَ لا تَبسُطها کُل‌َّ البَسطِ فَتَقعُدَ مَلُوماً مَحسُوراً «29»
و قرار مده دست خود را غل بگردن خود کنايه از اينکه هيچ بذل و احساني نکني و باز مکن تمام باز کنايه از اينکه هر چه داري بذل کني و طلب کن و اختيار کن بين اينکه دو را که حد وسط بين اينکه دو باشد مسئلة علمية علماء اخلاق، اخلاق حميده را حد وسط بين افراط و تفريط قرار داده که هر دو طرف اخلاق رذيله است پس صفات خبيثه دو برابر صفات حميده است مثلا علم بين وسوسه و سفسطه و بين جهل و نادانيست تواضع بين کبر و ذلت است سخاوت بين اسراف و تبذير و بين بخل و شح است و هکذا و در حديث داريم فرمودند: «
خير الامور اوسطها»
و تحقيق کلام اينست که فرق است بين واجب و ممکن واجب بالذات چون حدي از براي او و کمالات او نيست هر چه انسان در حق او بگويد باز ناقص است حتي پيغمبر اکرم که اشرف ممکنات است اعتراف ميکند که «
ما عرفناک حق معرفتک و ما عبدناک حق عبادتک».
و اما ممکنات چون بالتمام محدود هستند اگر از حد آنها تجاوز دادي يا کوتاهي کردي غلط و باطل است و اينکه موضوع در عقائد و اخلاق و افعال جاريست مثلا اشرف مخلوقات مثل انبياء و ائمه اطهار نبايد از مقام عبوديت آنها را بالاتر برد بمقام الوهيت و ربوبيت رسانيد که در حديث است ميفرمايد
نزلونا عن الربوبية و قولوا في حقنا ما شئتم
نه مثل نصاري در حق عيسي يا بعض عرفاء در حق ائمه عليهم السّلام که گفت:
در مذهب عارفان آگاه || اللّه علي، علي است اللّه
بايد در جواب او گفت:
در مذهب جاهلان گمراه || اللّه علي، علي است اللّه
يا بگويد:
جلد 12 - صفحه 244
باز ديوانه شدم زنجير کو || من حسين اللّهيم تکفير کو
يا مزخرفات ديگر و نيز نبايد در معرفت آنها کوتاهي کرد مثل کفار در حق انبياء و مخالفين در حق ائمه و جهال در حق علماء و فساق در حق عدول و امثال اينها و در عبادات هم نبايد زياد روي کرد و بکلي ترک دنيا نمود و نه کوتاهي کرد و غرق دنيا شد چنانچه فرمودند:
ليس منا من ترک آخرته لدنياه و لا من ترک دنياه لاخرته».
«
و نيز فرمود: «
لا رهبانية في الاسلام»
بناء علي هذا «وَ لا تَجعَل يَدَک‌َ مَغلُولَةً إِلي عُنُقِک‌َ» به اينکه حتي در واجبات مثل زکاة و خمس و حقوق واجب النفقه و مصارف حج واجب و حفظ نفس محترمه و اداء دين و ديات و کفارات و عمل بنذر و عهد و قسم و غير اينها کوتاهي کرد و ترک نمود.
«وَ لا تَبسُطها کُل‌َّ البَسطِ» که بيچارگي و فقر و فاقة و ذلّت و خفت و خواري و گدايي مبتلا شوي.
فَتَقعُدَ مَلُوماً هم خودت خودت را ملامت کني هم ديگران ترا ملامت کنند.
«محسورا» که تمام راهها بر تو بسته شود و چاره‌اي نداشته باشي.