تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لا تَقْتُلُوا أَوْلادَکُمْ خَشْيَةَ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَ إِيَّاکُمْ إِنَّ قَتْلَهُمْ کانَ خِطْأً کَبِيراً (31) وَ لا تَقْرَبُوا الزِّنى إِنَّهُ کانَ فاحِشَةً وَ ساءَ سَبِيلاً (32) وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ کانَ مَنْصُوراً (33) وَ لا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتِيمِ إِلاَّ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَ أَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ کانَ مَسْؤُلاً (34) وَ أَوْفُوا الْکَيْلَ إِذا کِلْتُمْ وَ زِنُوا بِالْقِسْطاسِ الْمُسْتَقِيمِ ذلِکَ خَيْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِيلاً (35)
ترجمه
و مکشيد فرزندانتان را از بيم تنگدستى، ما روزى ميدهيم آنها و شما را همانا کشتن ايشان باشد خطائى بزرگ
و نزديک مشويد زنا را همانا آن باشد کار زشت و بد راهى است آنراه
و نکشيد آنچنان نفسى را که حرام کرد خدا مگر بطريق حقّ و کسيکه کشته شود مظلوم پس بتحقيق قرار داديم براى وارثش سلطنتى پس نبايد تجاوز کند در کشتن همانا او باشد يارى کرده شده
و نزديک نشويد مال يتيم را مگر بطريق بهتر تا برسد بکمال قوّتش و وفا کنيد به پيمان همانا پيمان باشد پرسيده شده
و تمام کنيد پيمانه را چون پيمانه کنيد و بسنجيد بترازوى راست درست اين بهتر است و نيکوتر بحسب عاقبت.
تفسير
- گفته‌اند قبل از اسلام معمول بود در عرب که دختران خود را براى خوف فقر و گرسنگى زنده بگور مينمودند و خداوند در اين آيه نهى از آن فرموده بدليل آنکه روزى بندگانرا خدا ميدهد همان کسيکه روزى طفل را در شکم مادر مقدّر فرموده و بعد از ولادت مبدّل بشير در پستان مادر نموده بعد از دندان دادن
جلد 3 صفحه 357
نان هم ميدهد پس بسى جهالت و نادانى و خطا و ناروا است که انسان اولاد خود را بکشد براى آنکه مبادا از خرجش عاجز شود و البتّه از معاصى کبيره است که موجب عذاب اليم خواهد بود و نيز نهى فرموده از نزديک شدن بزنا که نزديکى با زن اجنبيّه است بورود در مقدّمات آن و ارتکاب اموريکه منجرّ بزنا شود براى مبالغه در حرمت اصل عمل که قبح آن ظاهر است لذا تعبير بفاحشه شده است که گفته‌اند زائد از حد قبح است و بنظر حقير معصيتى است که قبح آن در عرف عام ظاهر باشد و بد راهى است راه زنا و زناکارى که انسانرا در دنيا و آخرت خوار و ذليل و زبون مينمايد و از بزرگترين معاصى کبيره است در فقيه و خصال از امام صادق عليه السّلام از آباء گرامش از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل نموده که در زنا شش اثر است سه در دنيا و سه در آخرت امّا آنسه که در دنيا است آنستکه ابرو را ببرد و روزى را ببرد و عمر را کوتاه کند و امّا آنسه که در آخرت است خدا را بخشم آورد و حساب را دشوار کند و موجب خلود در آتش گردد و نيز از آنحضرت روايت شده که وقتى زنا زياد شود زلزله‌ها آشکار گردد و مفاسد آن بيش از آن است که بتوان در مقام اختصار تعداد نمود و نيز نهى فرموده از قتل نفس مگر بحقّ چون خداوند آنرا حرام فرموده مگر در موارد خاصه‌اى از قبيل کفر و ارتداد و زناء محصن و محصنه و قتل عمدى و امثال اينها که قتل بحقّ است با شرائط و آدابى که در کتب فقهيّه مقرّر است و کسيکه بغير حقّ و مظلوم کشته شود خداوند وارث و اختيار دار امر قصاص و خونخواه او را مسلّط فرموده بر قاتل بحکم شرعى که ميتواند انتقام بکشد و عفو نمايد ولى نبايد تجاوز نمايد در قتل از حدود مقرّره که بجاى يک نفر دو نفر را بکشد يا او را مثله نمايد يا زجر کش کند و بايد مسلمانان با او کمک کنند در بدست آوردن قاتل و تسليم او بخونخواه چنانچه در کافى از امام کاظم عليه السّلام نقل نموده که پرسيدند از معناى اسراف در اين آيه فرمود آنستکه غير از کشنده را بکشد يا او را مثله نمايد عرض کردند معناى منصور بودن او چيست فرمود چه نصرتى بالاتر از آنکه قاتل را تسليم وارث مقتول نمايند که او را بکشد و هيچ مسئوليّت دنيوى و اخروى نداشته باشد و عيّاشى از آنحضرت نقل نموده که وقتى چند نفر يکنفر را بکشند والى بايد حکم کند که ورثه مقتول هر کدام را بخواهند بکشند و حقّ ندارند زيادتر از يکنفر را بکشند
جلد 3 صفحه 358
چون خداوند فرموده نبايد اسراف در قتل شود و در کافى از امام صادق عليه السّلام روايت نموده که نازل شده است در شأن امام حسين عليه السّلام که اگر تمام اهل زمين را براى خونخواهى آنحضرت بکشند اسراف نشده است حقير عرض ميکنم ظاهرا اشاره بدفع اشکال از فعل امام زمان است بعد از ظهور و قيام بخونخواهى جدّ امجدش چون رتبه تمام اهل زمين بمراتب کمتر از رتبه سيّد الشهداء عليه السّلام است پس تجاوز از حقّ نشده و اسراف نميباشد و فردا کمل مقتول مظلوم او است و مصداق اتمّ و اوضح ولىّ و سلطان و منصور بنصرت الهى امام زمان است و نيز نهى فرموده است خداوند از نزديک شدن بمال يتيم چه رسد بخوردن و تصرّف نمودن در آن مگر بطريق احسن و بهتر که حفظ آن باشد از تلف يا صرف آن در مصرفى که بصرفه و صلاح او باشد تا برسد بحدّ رشد و بلوغ شرعى که محقّق ميشود باحتلام و روئيدن موى خشن برعانه و تمام شدن پانزده سال قمرى در پسر و نه سال در دختر بنابر مشهور با آنکه ضعيف العقل و کم خرد نباشد و صلاح و فساد خود را تشخيص دهد که بايد مالش را باو مسترد داشت و بايد بتمام عهود وفا نمود خواه عهد الهى باشد مانند احکام مذکوره و عهدى که با خداوند بصيغه عاهدت اللّه منعقد ميشود با شرائط آن خواه خلقى باشد مانند معاملات و قرار داد با اشخاص چون تخلّف از آن در روز قيامت موجب مسئوليّت خواهد بود و چنانچه در خصال از امام صادق عليه السّلام روايت نموده احدى از مردم در آن مرخص نخواهند بود و بايد پيمانه را از متاعى که با پيمانه مبادله و خريد و فروش ميشود پر کرد و نبايد بتدابيرى چيزى از آن کم نمود و با ترازوى راست و درست که ميزان و عدل باشد متاع را سنجيد و بحيله و مکر کم فروشى ننمود چون اين کار عاقبت خير در دنيا و آخرت ندارد و کم فروش بزودى رسوا ميشود و از انظار مردم مى‌افتد و مورد اعتماد نميگردد و در آخرت بعذاب اليم گرفتار خواهد شد و بايد جواب هر کس که با او معامله نموده بدهد و نزد خدا و خلق رو سياه باشد بر عکس کسيکه سنگش تمام و پيمانه و ترازويش درست و راست است مورد اعتماد و اعتبار نزد خلق و مشمول رحمت و برکت الهيه است و اگر چند روزى کمتر فائده ببرد عاقبت کارش در دنيا و آخرت بترقى و تعالى و رو سفيدى نزد خدا و خلق و خير و عافيت خواهد بود.
جلد 3 صفحه 359