تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً إِنَّکَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَ لَنْ تَبْلُغَ الْجِبالَ طُولاً (37)
«1» تفسير عيّاشى، جلد 2، صفحه 292، حديث 76- فروع کافى، جلد 6، کتاب الاشربة، صفحه 432، حديث 10.
«2» تفسير نور الثقلين، جلد 3، صفحه 165، حديث 209 (به نقل از علل الشرايع)
جلد 7 - صفحه 374
ششم از محرمات مذکوره:
وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً: و راه مرو در زمين به حالت تکبر و تجبر و بطر و خيلاء. نزد بعضى «مرح» شدت خوشحالى به باطل باشد. بعد از آن مثلى بيان فرمايد: إِنَّکَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ: بدرستى که تو اى انسان هرگز نشکافى زمين را از قدم خود به سبب کبر خود. وَ لَنْ تَبْلُغَ الْجِبالَ طُولًا: و هرگز نرسى کوه را در بلندى به سرکشى و گردن‌فرازى، يعنى قدرت ندارى اينکه برسى قلل جبال را.
تنبيه: آيه شريفه نهى از تکبر و تجبر و تهکم است نسبت به متبختر، که در زمين راه رود به حالت بطر به اينکه سرش را بلند و گردنش را بکشد و پاهايش را بزمين زند به تصور آنکه قوه خود را در آن بيند و ديگران را زبون داند. خداوند سبحان او را آگاه فرمايد به نهايت ضعف و عجز به حدى که قدرت ندارى بشکافى زمين را تا برسى به آخرش، و در ترفع قوه ندارى که برسى قله کوه را در بلنديش، به اينحال تو را چه رسد به گردن کشى و خود سرى با آن که عقل و شرع زاجر باشد از آن.
حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در وصاياى به محمد حنفيه فرمايد: و فرض على الرّجلين ان تثقلهما فى طاعة و ان لا تمشى بهما مشية عاص فقال عز و جل و لا تمش فى الارض مرحا. «1» يعنى: و واجب است بر پاها اينکه سنگين کنى آنها را در طاعت، و راه نروى به روش گناهکار. پس خداوند عزّ و جلّ فرموده: و راه مرو در زمين به حالت تجبر و گردن‌کشى.
حکايت: متکبرى به تبختر مى‌خراميد. در اثناء راه فقيرى به جامه او برخورد. برآشفت متغيرانه گفت: مگر نشناختى مرا. فقير گفت: چرا، شناختم
«1» نهج السعادة فى مستدرک نهج البلاغه، جزء هفتم، صفحه 208.
جلد 7 - صفحه 375
تو را (اوّلک نطفة قذره و آخرک جيفة نتنة و انت بين ذلک تحمل العذرة) اول تو نطفه نجس، و آخر تو مردار گنديده، و تو بين اين دو حالت، حمال نجاست باشى.
ز خاک آفريدت خداوند پاک
پس اى بنده افتادگى کن چو خاک