اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
سَنُلقِي فِي قُلُوب‌ِ الَّذِين‌َ کَفَرُوا الرُّعب‌َ بِما أَشرَکُوا بِاللّه‌ِ ما لَم يُنَزِّل بِه‌ِ سُلطاناً وَ مَأواهُم‌ُ النّارُ وَ بِئس‌َ مَثوَي الظّالِمِين‌َ (151)
زود باشد که در دلهاي مشرکين بيندازيم خوف و ترس را بواسطه اينکه اينها شرک بخدا آوردند و حال آنکه همچه دليل و برهان و حجتي براي آنها قرار نداديم و جايگاه آنها آتش است و بد منزل و محلي است سکونت ظالمين.
گفتند پس از خاتمه غزوه احد و مراجعت مشرکين بمکه، ابو سفيان بمشرکين گفت بدکاري کرديم ما که مسلمين را کشتيم و از آنها باقي نماند مگر کساني که فرار کردند بيائيد دو مرتبه حمله کنيم بمدينه و بقيه آنها را هم از پا درآوريم آنها عازم شدند خداوند رعب و ترسي در دل آنها انداخت و گفتند پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم در مقام
جلد 4 - صفحه 390
خونخواهي مقتولين احد بر ميآيد و عدّه و عدّه‌اي فراهم ميکند و ميآيد و دمار از روزگار ما بر ميدارد و از اينکه عزم منصرف شدند، و از پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مرويست که فرمود
(نصرت بالرعب مسيرة شهر)
مجمع.
سنلقي سين و سوف خبر از آينده نزديک است، و القاء بمعني انداختن چيزيست از اعيان خارجيه چنانچه ميفرمايد أَن أَلق‌ِ عَصاک‌َ اعراف آيه 117، وَ أَلقَي الأَلواح‌َ اعراف 150، فَلَمّا أَلقَوا اعراف 116، و امثال آن و لکن بالعناية و المجاز و التوسع بر قذف در قلوب هم اطلاق ميشود أَلقَينا بَينَهُم‌ُ العَداوَةَ وَ البَغضاءَ مائده آيه 64، وَ أَلقَيت‌ُ عَلَيک‌َ مَحَبَّةً مِنِّي طه آيه 39 و مقام از اينکه قبيل است يعني رعب و ترسي در دل آنها ايجاد ميکنيم.
فِي قُلُوب‌ِ الَّذِين‌َ کَفَرُوا الرُّعب‌َ کافر اعم از مشرک و يهود و نصاري و مجوس و ساير کفار چه منکر توحيد باشند يا نبوت حضرت خاتم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم يا يکي از ضروريات دين که بر گشتش بانکار رسالت شود الرعب بمعني خوف است چنانچه ميفرمايد وَ قَذَف‌َ فِي قُلُوبِهِم‌ُ الرُّعب‌َ احزاب آيه 26، و نيز ميفرمايد وَ لَمُلِئت‌َ مِنهُم رُعباً کهف آيه 18 بِما أَشرَکُوا بِاللّه‌ِ سبب القاء رعب شرک آنها است چون نظر بخدا و توکل باو ندارند و تمام نظر آنها باصنام خود است و آنها هم قدرتي ندارند پس تکيه گاهي از براي آنها نيست که قوّت قلب پيدا کنند البته خوف حاصل ميشود ما لَم يُنَزِّل بِه‌ِ سُلطاناً سلطه بمعني تفوق بر ديگران است و در اينجا بمعني دليل و برهان و حجت است زيرا دليل است که موجب تفوّق بر خصم ميشود، و مشرکين هيچگونه دليلي بر شرک خود ندارند فقط در جواب انبياء ميگفتند إِنّا وَجَدنا آباءَنا عَلي أُمَّةٍ وَ إِنّا عَلي آثارِهِم مُقتَدُون‌َ سوره زخرف آيه 23، فقط تقليد آباء، اگر از آنها بپرسي مدرک و دليل آباء شما بر شرک چه بوده چه جواب
جلد 4 - صفحه 391
ميدهند بالاخره بايد بگويند که توسط انبياء که خداوند فرستاده دستور شرک بر ما نازل شده، و همچه نبيي و همچه دستوري خداوند نفرستاده و نازل نفرموده بلکه تمام دعوت بتوحيد ميفرمودند و اينکه افتراء محض است نسبت بمقام مقدس انبياء چنانچه نصاري موضوع تثليث را نسبت بعيسي عليه السّلام ميدهند، و يهود نسبت بموسي و هارون و داود و سليمان ميدهند، مجوس نسبت بزردشت، و اينکه شرک ظلم عظيم است چنانچه در سوره لقمان آيه 13 ميفرمايد يا بُنَي‌َّ لا تُشرِک بِاللّه‌ِ إِن‌َّ الشِّرک‌َ لَظُلم‌ٌ عَظِيم‌ٌ و در اخبار دارد که شرک ظلميست که خداوند نميآمرزد چنانچه صريحا در قرآن است إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَغفِرُ أَن يُشرَک‌َ بِه‌ِ الايه نساء آيه 48. و مراد اينست که اگر با حال شرک از دنيا رفت و الّا اگر توبه کند و موحّد شود مسلّما آمرزيده ميشود چنانچه اکثر مؤمنين بانبياء قبل از بعثت انبياء مشرک بودند، و از جزء آخر اينکه آيه شريفه که ميفرمايد وَ يَغفِرُ ما دُون‌َ ذلِک‌َ لِمَن يَشاءُ استفاده ميشود که غير از شرک ساير معاصي و لو بي‌توبه از دنيا برود قابل آمرزش است و اينکه اعظم آيات رجاء است و در اخبار هم اشاره دارد، و ممکن است بلکه بضرورت مذهب ثابت شده و در اخبار و زيارات هم تصريح شده که غير مؤمن قابل آمرزش نيست و تمام در حکم مشرک هستند بلکه مشرک هستند ببعض معاني.
وَ مَأواهُم‌ُ النّارُ مأوي و مثوي قريب المعني است و بمعني جايگاه است و بهر دو در آيه اشاره فرموده که فرمود مأواي آنها آتش است سپس ميفرمايد:
وَ بِئس‌َ مَثوَي الظّالِمِين‌َ و مراد از اينکه ظلم ظاهرا همان شرک است و ما في حکم الشرک، و اما ظلم بنفس که معصيت باشد يا ظلم بغير قابل آمرزش هست اگر با ايمان از دنيا برود ان قلت- ظلم بغير تا مظلوم راضي نشود اگر آمرزيده شود ظلم بمظلوم ميشود
جلد 4 - صفحه 392
قلت- اولا خداوند قادر است فرداي قيامت آن قدر بمظلوم بدهد تا راضي شود و گذشت کند، و ثانيا اگر ظالم تائب شد و قدرت بر تدارک ندارد يا ظلمش قابل تدارک نيست خداوند با او چه ميکند، و ثالثا مظلوم و ظالم هر دو مملوک حق هستند هر چه دارند از مولي است و اختيار ملک هم در دست مالک است مالک الملوک يفعل ما يشاء و يحکم ما يريد کسي را نميرسد در ملک او تصرف کند.