اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ذلِک‌َ مِمّا أَوحي إِلَيک‌َ رَبُّک‌َ مِن‌َ الحِکمَةِ وَ لا تَجعَل مَع‌َ اللّه‌ِ إِلهاً آخَرَ فَتُلقي فِي جَهَنَّم‌َ مَلُوماً مَدحُوراً (39)
اينکه از چيزهاييست که وحي فرمود بسوي تو پروردگار از مصالح و حکم و قرار مده با خداوند خداي ديگري که شريک براي او قرار دهي پس ملاقات مي کني و افتاده ميشوي در جهنم و ملامت ميشوي و رانده ميشوي (ذلک) اشاره بهمان آيات قبل است و دستورات (مما) من تبعيضيه است زيرا وحي‌هاي الهي بسيار است يک قسمت آنها اينکه آيات شريفه است أَوحي إِلَيک‌َ رَبُّک‌َ وحي الهي اقسامي دارد.
«1» ايجاد کلام چنانچه با موسي تکلم فرمود و در ليلة المعراج با نبي اکرم.
«2» القاء در قلب نظير الهام باولياء.
«3» در خواب بنظر آوردن مثل خواب ابراهيم در ذبح اسمعيل و خواب يوسف در سجده شمس و قمر و يازده ستاره و خواب حضرت رسالت.
«4» بتوسط ملائکه مثل جبرئيل و تمام اينها چون از مصدر جلال الهي صادر شده صدق ميکند جمله اليک ربک من الحکمة بيان حکم و مصالح اشياء چون انسان هر چه معرفتش و علمش بالا رود عالم بجميع حکم و مصالح نيست بايد از جانب خداوند افاضه شود (وَ لا تَجعَل) و لو خطاب به پيغمبر است و محال است پيغمبر العياذ شريک بياورد و اينکه خطاب يا از براي رفع طمع مشرکين بود که تقاضا کردند که متعرض اصنام آنها نباشد و بآنها ايمان آورد و يا از باب اياک اعني و
جلد 12 - صفحه 255
اسمعي يا جارة است مَع‌َ اللّه‌ِ إِلهاً آخَرَ شرک اقسامي دارد شرک ذاتي منسوب بابن کمّونه شرک عبادتي مثل طبقات مشرکين شرک صفاتي مثل بعض عامه که صفات زائده قائل شدند شرک افعالي که امر خلق و رزق را مستند بملائکه و انبياء و ائمه و بخورشيد و ماه و کواکب و غير اينها ميدانند و شرک نظري که امورات را مستند باسباب ظاهر ميپندارند (فتلقي) فاء تفريع است که القاء (في جهنم) مستند باين شرک است که قابل مغفرت هم نيست إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَغفِرُ أَن يُشرَک‌َ بِه‌ِ نساء آيه 48 (ملوما هم خودت خود را ملامت ميکني هم ملائکه و هم اهل جنت و نار (مدحورا) رانده شده از درگاه ربوبي و مقام قرب الي اللّه و از جنت و از عنايات و تفضلات الهي چنانچه شيطان رانده شد و مورد لعن الهي واقع شد که معناي لعن همان دوري از رحمت الهي است.