تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ جَعَلْنا عَلى قُلُوبِهِمْ أَکِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَ فِي آذانِهِمْ وَقْراً وَ إِذا ذَکَرْتَ رَبَّکَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلى أَدْبارِهِمْ نُفُوراً (46)
وَ جَعَلْنا عَلى قُلُوبِهِمْ أَکِنَّةً: و قرار داديم بر دلهاى کفار و منافقين به سبب تمادى در کفر و طغيان، پوششى، أَنْ يَفْقَهُوهُ: از اينکه بفهمند قرآن را. وَ فِي آذانِهِمْ وَقْراً: و در گوشهاى آنها سنگينى از آنکه بشنوند قرآن را.
بيان: چند وجه در اين آيه مى‌باشد:
1- قاضى ابو عاصم عامرى نقل نموده «1» که حضرت در شب قرائت نماز را بلند مى‌فرمود با اميد آنکه کسى آن را بشنود و بتدبر در معانى آن ايمان آرد.
مشرکين چون مى‌شنيدند، اذيت، و حضرت را منع مى‌کردند از جهر خواندن.
خداى تعالى بدين سبب خواب را بر آنها مسلط و در قلبهاى آنها پوششى مقرر تا نفهمند و نشنوند آنرا، و اين قسمت بعد از اتمام حجت و تبليغ و قطع عذر آنها بود.
وجه 2- چون اين کفار در کفر و عناد و لجاج به مرتبه‌اى رسيده بودند که ابدا فهم در آيات الهى و استماع کلمات سبحانى نمى‌نمودند، مانند کسى شده‌اند که در قلبش پرده‌اى و در گوشش سنگينى باشد.
وجه 3- تشبيه شده کفرى که در قلوب کفار است به پوشش مجازا، و
«1» مجمع البيان جلد 3، صفحه 418.
جلد 7 - صفحه 387
اعراض آنها از تفهم قرآن بثقالت توسعا، زيرا چنانچه با کفر و اعراض، ايمان حاصل نشود، همچنين با پرده قلبى و ثقالت گوشى تصديق واقع نگردد.
وَ إِذا ذَکَرْتَ رَبَّکَ: و چون ياد کنى پروردگار خود را. فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ: در قرآن به يگانگى و وحدانيت و ابطال شرک و دوئيت. وَلَّوْا عَلى أَدْبارِهِمْ نُفُوراً: اعراض کنند به پشت گردانيدن به حالت گريزان و فرار از شنيدن توحيد.
در کافى شريف «1»- از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم وقتى داخل منزل، و قريش خدمت آن حضرت جمع مى‌شدند، حضرت صداى خود را به بسم اللّه الرحمن الرحيم بلند مى‌فرمود، قريش فرار مى‌نمودند. حق تعالى اين آيه نازل فرمود.
تفسير على بن ابراهيم «2»- حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم قرائت نماز را بلند مى‌خواند، و قريش بواسطه حسن صوت آن حضرت، استماع مى‌نمودند. وقتى قرائت بسم اللّه مى‌فرمود فرار مى‌کردند.
ابن عباس گويد: «3» مراد شياطين هستند. چنانچه مضمون روايت است که کلمه توحيد، شيطان را دور کند.
بنابراين آيه شريفه عام باشد نسبت به شياطين انسى و جنى، که هر دو از کلمه توحيد دور شوند. منتها، کلمه توحيد شياطين جنى را دور کند، لکن شياطين انسى خود فرار نمايند، و نهايت شقاوت است نفرت از توحيد و حق، و مسلم است دوام چنين امرى سر انجام بدى خواهد داشت. نعوذ باللّه من سوء الخاتمه.
«1» روضه کافى، جلد 8، صفحه 266، حديث 387.
«2» تفسير قمى جلد 2، صفحه 19.
«3» مجمع البيان، جلد 3، صفحه 418.
جلد 7 - صفحه 388