اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ جَعَلنا عَلي قُلُوبِهِم أَکِنَّةً أَن يَفقَهُوه‌ُ وَ فِي آذانِهِم وَقراً وَ إِذا ذَکَرت‌َ رَبَّک‌َ فِي القُرآن‌ِ وَحدَه‌ُ وَلَّوا عَلي أَدبارِهِم نُفُوراً (46)
و قرار داديم روي قلب‌هاي آنها پوشش‌هايي که درک نمي‌کنند و نميفهمند و در گوش‌هاي آنها پنبه غفلت که گوش فرا نميدهند و تعقل نمي‌کنند بالجمله مفاد اينکه دو آيه شريفه اينکه اشخاصي که قابل هدايت نيستند گوش و چشم و قلب آنها باطنيه و ظاهريه بسته شده.
اما قلب آنها پوشش قساوت و سياهي کفر و عناد روي آن را گرفته نميفهمند که مفاد وَ جَعَلنا عَلي قُلُوبِهِم أَکِنَّةً است و اما گوش آنها را کبر و نخوت و عناد و عصبيت کر کرده گوششان بدهکار اينکه فرمايشات نيست که مفاد وَ فِي آذانِهِم وَقراً است.
و اما چشم آنها بسا خداوند رسول خود را از نظر آنها حفظ مي‌کند چنانچه در موقع هجرة حضرت خاک پاشيد بصورت آنها و فرمود شاهت الوجوه حضرت را نديدند و چشم قلب کور مي‌شود حق را مشاهده نمي‌کند چنانچه ميفرمايد وَ لَقَد ذَرَأنا لِجَهَنَّم‌َ کَثِيراً مِن‌َ الجِن‌ِّ وَ الإِنس‌ِ لَهُم قُلُوب‌ٌ لا يَفقَهُون‌َ بِها وَ لَهُم أَعيُن‌ٌ لا يُبصِرُون‌َ بِها وَ لَهُم آذان‌ٌ لا يَسمَعُون‌َ بِها أُولئِک‌َ کَالأَنعام‌ِ بَل هُم أَضَل‌ُّ أُولئِک‌َ هُم‌ُ الغافِلُون‌َ اعراف آيه 178.
زيرا انعام و ساير حيوانات و نباتات و جمادات مکرر گفته شده که داراي شعور و معرفت بوحدانيت حقه و نبوت انبياء و امامت ائمه هدي دارند در حد خود و از ذکر خدا غافل نيستند ولي اينها چنان غفلت آنها را گرفته که خدا را هم فراموش کردند.
جلد 12 - صفحه 263
وَ إِذا ذَکَرت‌َ رَبَّک‌َ فِي القُرآن‌ِ وَحدَه‌ُ وَلَّوا عَلي أَدبارِهِم نُفُوراً در زماني که ياد کردي پروردگار خود را در قرآن مجيد بوحدانيت و يگانگي پشت کردند و رفتند و متنفر شدند وَ إِذا ذَکَرت‌َ رَبَّک‌َ فِي القُرآن‌ِ وَحدَه‌ُ ذکر توحيد در قرآن مجيد شايد متجاوز از هزار موضع شده بلکه تمام قرآن بدلالت مطابقي يا التزامي يا اقتضايي دلالت بر وحدانيت حق دارد بلکه تمام موجودات امکان دلالت دارد (دل هر ذره را که بشکافي وحده لا شريک له گويد) و اولين دعوت تمام انبيا دعوت بتوحيد است و حضرت رسالت اولين دعوتش ميفرمود
قولوا لا اله الا اللّه تفلحوا
و مخالف با توحيد فقط مشرکين و کفار و بعض فرق مسلمين هستند يا مشرک هستند يا توحيد صفاتي يا افعالي يا نظري را مخالف هستند و اينها يعني مشرکين موقعي که آيات توحيد بر آنها قرائت ميشد وَلَّوا عَلي أَدبارِهِم پشت ميکردند و فرار ميکردند چون بطلان آلهه آنها ميشد نفورا و تنفر آنها و اذيتهاي آنها بحضرت رسالت بلکه بساير انبياء سببش همين کلمه بود.