تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
انْظُرْ کَيْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثالَ فَضَلُّوا فَلا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلاً (48)
انْظُرْ کَيْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثالَ: بنگر اى پيغمبر که براى تو مثلها زدند و گفتند در باره تو تشبيه‌هاى مختلف: بعضى ساحر، جمعى شاعر، گروهى کاهن،
جلد 7 - صفحه 389
و برخى مجنون پنداشتند. فَضَلُّوا: پس گمراه گشتند از حق به سبب اين نسبتها و راه هدايت و هادى آن را نشناختند. فَلا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا: پس توانائى ندارند راهى را بيابند و حيله بدست آرند براى تکذيب تو، بلکه متحير و سرگشته‌اند در کار تو، و نتوانند مردم را منع کنند از پيروى تو، و عاجزند از اثبات مدعاى خود.
يا معنى آنکه گمراه شدند از صراط مستقيم و دين قويم، پس نيابند راهى به سوى آن بعد از آنکه به سوء اختيار خود گمراه گشتند و حق را پيروى نکردند.
تنبيه: اين مطلب محقق است که هرگاه مزاج انسانى از اعتدال حقيقى و عقد ايمانى خارج شد، ناچار قلب، مريض، و به مرور ايام بدون معالجه، باعث ازدياد تا به مرتبه‌اى که به کلى از شنيدن کلمات حق تنفر پيدا کند؛ چنانچه آيه شريفه حال اين جماعت را هويدا سازد که به محض استماع کلمه توحيد، فرار مى‌کردند. ايضا به سبب کثرت شنيدن باطل و لغو، استماع حق را اساطير و سحر و شعر مى‌پنداشتند، و اگر به گوش قلبى و وجهه حقى استماع مى‌نمودند، هرآينه آيات الهى و مواعظ قرآنى را در مى‌يافتند.
پس قاعده کليّه است که: وقتى ذکر و فکر و ديدن و شنيدن شخص، مصروف به باطل شد، کلمات حقه و نصايح شافيه را کراهت و بى‌ميل و بتدريج تنفر حاصل آيد. و اين مرض مسرى مهلک در هر عصرى انتشار، به حدى که شنيدن و خواندن سخنان باطل و کتب ضاله و مقالات بيهوده را به دستورات علمى و عملى آيات قرآن و سنت نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مقدم دارند، و فرامين سبحانى را بقدر تعليقه دوستى، وقر و اهميتى ندهند.
در احياء العلوم غزالى: از جمله فرمايشات الهى در تورات آنکه فرمايد: اى بنده من، آيا شرم نکنى از من هرگاه نوشته از بعض دوستان تو آيد در اثناء راه، پس به کنار روى و مى‌نشينى به جهت آن، و مى‌خوانى و تأمل نمائى کلمات آن را به طورى که هيچ چيز آن فوت نشود؛ و اين کتاب من است که نازل نمودم به تو، نگاه کن چقدر تفصيل دادم براى تو در آنچه بسيار تکرار نمودم آن را تا تأمل کنى حدّ آن را. و تو معرض هستى از آن، يا من بى‌وقرتر هستم از بعض
جلد 7 - صفحه 390
دوستانت؟ اى بنده من، مى‌نشيند نزد تو دوست تو، پس مواجه او نشينى، و به تمام قلب توجه به او دارى، و اگر کسى تکلم کند يا کارى تو را مشغول سازد از صحبت او، اشاره کنى که باز دار؛ و آگاه شو که من در اين هنگام نظر عنايت، و با تو تکلم نمايم، و تو اعراض کنى از من به قلب خود، يعنى اعتنا به کلام من نکنى، آيا ذات احديت مرا از بعض دوستان خود کمتر و پستتر قرار دهى؟!