تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ قُلْ لِعِبادِي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ الشَّيْطانَ يَنْزَغُ بَيْنَهُمْ إِنَّ الشَّيْطانَ کانَ لِلْإِنْسانِ عَدُوًّا مُبِيناً (53)
بعد از آن امر مى‌فرمايد بندگان خود را به نيکوترين کردار و گفتار:
وَ قُلْ لِعِبادِي: و بگو اى پيغمبر مر بندگان مرا (اضافه تشريفى و مراد مؤمنين هستند، زيرا مصداق حقيقى در ايشان موجود است). يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ: بگويند در گفتگوهاى خود کلمه‌اى را که نيکوتر و پسنديده‌تر باشد.
نزد بعضى خطاب عام است به جميع مکلفان، که اختيار کنند در مقالات و مذاهب و رسومات و عادات، آن را که بهتر و نيکوتر باشد. و البته سنت و عادتى کاملتر و نيکوتر از فرمايشات الهيه نيست، پس شايسته پيروى آن را باشد نه غير. بنابراين آن را امر کنند که خدا امر فرمود و از آن نهى کنند که خدا نهى
«1» المحجّة البيضاء، جلد 8، صفحه 297، (من مات فقد قامت قيامته)
جلد 7 - صفحه 395
فرموده، و آن منحصر است در شريعت حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تا انقراض عالم، و نبايد متابعت شيطان کنند.
إِنَّ الشَّيْطانَ يَنْزَغُ بَيْنَهُمْ: بدرستى که شيطان فساد کند ميان ايشان، و اغواى بعضى بر بعضى و القاى دشمنى بين آنها. إِنَّ الشَّيْطانَ کانَ لِلْإِنْسانِ عَدُوًّا مُبِيناً: به تحقيق شيطان باشد براى انسان دشمنى آشکارا، که اصلا صلاح بنى آدم را نخواهد، بلکه فساد و هلاک ايشان را خواهد. و از اول خلقت آدم همين رويه دشمنى را داشته. حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در ذيل خطبه قاصعه فرمايد «1»:
فاحذروا عباد اللّه عدو اللّه ان يعديکم بدائه و ان يستفزّکم بندائه و ان يجلب عليکم بخيله و رجله. فلعمرى لقد فوّق لکم سهم الوعيد و اغرق لکم بالنّزع الشّديد و رماکم من مکان قريب و قال ربّ بما اغويتنى لازيننّ لهم فى الارض و لاغوينّهم اجمعين.
پس حذر کنيد اى بندگان خدا از دشمن خدا، يعنى شيطان، از اينکه سرايت گرداند به شما درد بيدرمان خود را، و بلغزاند شما را از راه راست با سواران و پيادگان خود. پس قسم به جان خودم هرآينه مهيا نموده براى شما تير وعيد را، و برکشيده براى شما کمان را با کشيدن سخت، و انداخته به طرف شما از مکان نزديک. و گفت آن ملعون: اى پروردگار، به سبب مأيوسى تو مرا از رحمت خود، هرآينه البته زينت مى‌دهم براى ايشان گناهان را در دنيا، و هرآينه البته گمراه سازم همه ايشان را مگر بندگان خالص تو، در حالى که اندازنده بود به امر غايب دور، و رجم کننده بود بگمان درست نيامده الى آخر الخطبه (بر اديب دانشمند مجازات و استعارات کلام آن سرور مخفى نيست).
«1»- نهج البلاغه، خطبه 194.
جلد 7 - صفحه 396