تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أُولئِکَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ وَ يَرْجُونَ رَحْمَتَهُ وَ يَخافُونَ عَذابَهُ إِنَّ عَذابَ رَبِّکَ کانَ مَحْذُوراً (57)
أُولئِکَ الَّذِينَ يَدْعُونَ: آن خدايانى که مى‌خوانند مشرکين مانند عيسى و عزير و ملائکه. يَبْتَغُونَ إِلى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ: طلب مى‌کنند براى نفوس خود به سوى پروردگار خود منزلت و تقرب را به سبب بجا آوردن طاعات و عبادات.
أَيُّهُمْ أَقْرَبُ: براى اينکه ظاهر شود کدام ايشان افضل و منزلتش نزديکتر است.
مفاد آيه شريفه آنکه: انبياء با علو رتبت و شرف منزلت، وقتى عبادت نکنند
جلد 7 - صفحه 399
مگر ذات احديت حق را، پس شماها اولى هستيد به آنکه ستايش و پرستش نکنيد مگر خداى يگانه را. و ذکر اين جمله ترغيب و تحريص ايشان است به اقتدا کردن به انبياء عليهم السّلام.
وَ يَرْجُونَ رَحْمَتَهُ: و اميدوارند رحمت الهى را. وَ يَخافُونَ عَذابَهُ: و مى‌ترسند عذاب سبحانى را، يعنى و ايشان با وجود بر اين، قصور دانند نفس خود را، پس اميد دارند رحمت خدا را اگر اطاعت کنند، و مى‌ترسند عذاب او را اگر معصيت نمايند، و بجا آرند عمل عبيد را. إِنَّ عَذابَ رَبِّکَ کانَ مَحْذُوراً:
بدرستى که عذاب پروردگار تو سزاوار باشد، يعنى سزاوار است که بترسند و حذر کنند از آن هر کسى حتى ملائکه و انبياء، اگرچه نترسند عاصيان، و انديشه ندارند از آن مخالفان به سبب کمال غفلت و نهايت جهالت. پس عاقل را لازم است که ترک کند اعتذار را و حذر کند سخط و غضب حضرت قهار را، و در حد اعمال ميان خوف و رجا مشى نمايد.
در کافى شريف «1»- از حضرت صادق عليه السّلام: قال لا يکون المؤمن مؤمنا حتّى يکون خائفا راجيا و لا يکون خائفا راجيا حتّى يکون عاملا لما يخاف و يرجو.
فرمود: مؤمن مؤمن نباشد تا آنکه ترسان و اميدوار باشد، و ترسان و اميدوار نباشد تا آنکه عمل کند براى آنچه مى‌ترسد و اميدوار مى‌باشد.
بنابراين کسى که بدون عمل، اميدوارى دارد، هر آينه طمع خامى خواهد بود. از ابن مسعود نقل شده «2» عده‌اى از کافران جماعتى از جنيان را مى‌پرستيدند، آن جنيان ايمان آوردند و خداپرست شدند، کافران اين را مى‌دانستند باز هم مشغول پرستش آنان بودند، و آنها به ستايش خداى تعالى.
آيه شريفه جهت ترغيب آن کافران نازل شد. لکن ابن عباس «3» و اغلب
«1» اصول کافى جلد 2، کتاب الايمان و الکفر، صفحه 71، حديث 11.
«2» مجمع البيان جلد 3، صفحه 422.
«3» همان مدرک.
جلد 7 - صفحه 400
مفسرين بر قول اول که مراد عيسى و عزير و ملائکه‌اند که مشرکين ايشان را پرستش مى‌کردند، و حال آنکه ايشان به عبادت حضرت احديت مشغول و آنى غافل نبودند.