تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
رَبُّکُمُ الَّذِي يُزْجِي لَکُمُ الْفُلْکَ فِي الْبَحْرِ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ کانَ بِکُمْ رَحِيماً (66) وَ إِذا مَسَّکُمُ الضُّرُّ فِي الْبَحْرِ ضَلَّ مَنْ تَدْعُونَ إِلاَّ إِيَّاهُ فَلَمَّا نَجَّاکُمْ إِلَى الْبَرِّ أَعْرَضْتُمْ وَ کانَ الْإِنْسانُ کَفُوراً (67) أَ فَأَمِنْتُمْ أَنْ يَخْسِفَ بِکُمْ جانِبَ الْبَرِّ أَوْ يُرْسِلَ عَلَيْکُمْ حاصِباً ثُمَّ لا تَجِدُوا لَکُمْ وَکِيلاً (68) أَمْ أَمِنْتُمْ أَنْ يُعِيدَکُمْ فِيهِ تارَةً أُخْرى فَيُرْسِلَ عَلَيْکُمْ قاصِفاً مِنَ الرِّيحِ فَيُغْرِقَکُمْ بِما کَفَرْتُمْ ثُمَّ لا تَجِدُوا لَکُمْ عَلَيْنا بِهِ تَبِيعاً (69)
ترجمه
پروردگار شما است آنکه ميراند براى شما کشتى را در دريا تا بجوئيد از فضلش همانا او باشد بشما مهربان
و چون برسد بشما سختيى در دريا برود از خاطرها هر کس که ميخوانيد جز او پس چون نجات داد شما را و رساند بخشکى رو گردان شديد و باشد انسان ناسپاس
آيا پس ايمن شديد که فرو برد با شما جانبى از خشکى را يا فرستد بر شما باد سنگ ريزه پاشى را پس نيابيد براى خودتان نگهدارى
يا ايمن شديد که باز گرداند شما را در آن بار ديگر پس فرستد بر شما درهم شکننده‌اى را از باد پس غرق کند شما را براى آنکه ناسپاسى کرديد پس نيابيد براى خودتان بر ما بسبب آن باز خواست کننده‌اى.
تفسير
باد بفرمان الهى کشتى را در دريا سير ميدهد و منافعى که مردم و تجّار از سفر دريا ميبرند بفضل و کرم الهى است و يکى از ادلّه قويّه بر توحيد صانع عالم آنستکه تمام عقلاء دنيا اهل هر دين و مذهبى که باشند بر حسب ظاهر باطنا و در کمون قلب اعتقاد بوجود خداوند عالم قادر حىّ خبير بصير سميع توانائى دارند لذا در موقع اضطرار بالطّبع و بالفطره پناه باو مى‌برند و غير او را فراموش ميکنند يعنى قهرا جز خدا وقتى که انسان در گرداب بلا افتاده از نظرش محو ميشود و نجات خود را از او ميخواهد و چون خداوند از او دستگيرى کرد و بساحل مراد رساند باز دچار غفلت و وساوس ميشود و بعقائد فاسده ملتزم ميگردد و کفران نعمت خدا را شعار خود ميسازد لذا خداوند آنها را متنبه باين اقرار عملى که کاشف از اعتقاد قلبى است فرموده و ضمنا گوشزدشان نموده که دريا و صحرا و ساير موجودات همه در تحت قدرت و اختيار خداوند است شما همينکه بساحل رسيديد نبايد ايمن از غضب الهى شويد چون در صورت استحقاق و اصرار بر کفر و کفران ممکن است خداوند همان ساحل را که جانبى از خشکى است خسف کند و شما بزمين فرو رويد و هلاک شويد چنانچه نسبت بامم سابقه اين معامله را فرمود و مبتلا بخسف شدند و آثارش را شما مشاهده کرديد اين در صورتى است که مراد از جانب البرّ اراضى کناره باشد براى اشاره بحصول غفلت براى بندگان غافل بمجرد خروج از دريا و محتمل است مراد قطعه زير پاى آنها باشد که آن لابدّ در جانبى از جوانب زمين
جلد 3 صفحه 376
خواهد بود در هر حال مراد از برّ مطلق زمين و خشکى است نه خصوص بيابان که از لفظ برّ بدوا بنظر ميرسد بقرينه مقابله آن با بحر که معلوم ميشود مراد غير دريا است و نيز ممکن است خداوند تند بادى را که حامل سنگ ريزه باشد براى سرکوبى بفرستد و شما چاره و مفرّى نداشته باشيد چون کسى قادر نيست از قضاء الهى جلوگيرى نمايد و نبايد ايمن شويد از آنکه خداوند بار ديگر در شما ايجاد شوق و حاجت بمسافرت دريا نمايد و چون بکشتى نشستيد بفرستد بر شما باد شديد مهلک شکننده ارکان کشتى را پس غرق کند شما را بپاداش کفر يا کفرانتان از نعم الهى پس کسى را نيابيد که در پى مطالبه و خون خواهى بر آيد و براى شما از ما باز خواستى کند يا نگذارد که قضاى ما در باره شما جارى شود چون تبيع بمعناى تابع و پيرو و طلبکار و خونخواه و مددکار است ..