تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذا مَسَّکُمُ الضُّرُّ فِي الْبَحْرِ ضَلَّ مَنْ تَدْعُونَ إِلاَّ إِيَّاهُ فَلَمَّا نَجَّاکُمْ إِلَى الْبَرِّ أَعْرَضْتُمْ وَ کانَ الْإِنْسانُ کَفُوراً (67)
وَ إِذا مَسَّکُمُ الضُّرُّ فِي الْبَحْرِ: و چون مس کند و برسد شما را شدتى و
جلد 7 - صفحه 413
سختى در دريا به ساکن شدن باد و حبس کشتيها به تلاطم دريا و اضطراب امواج و غير آن از حالات وحشتناک و هولناک دريا. ضَلَّ مَنْ تَدْعُونَ: برود از خاطر شما هر که را مى‌خوانديد در حوادث خود و استغاثه مى‌کرديد. إِلَّا إِيَّاهُ:
مگر ذات خداى تعالى به تنهائى بدون آنکه خطور کند به قلب شما احدى از آنان استقلالا يا اشتراکا. حاصل: از غير، منصرف، و به حق متوجه شويد، و اميد نجات از او داريد نه غير او. فَلَمَّا نَجَّاکُمْ إِلَى الْبَرِّ: پس چون نجات داديم از غرق و رسانيديم با سلامتى به خشکى. أَعْرَضْتُمْ: اعراض کنيد و برگرديد از ايمان و طاعت به کفران و معصيت و فراموشى نعمت. وَ کانَ الْإِنْسانُ کَفُوراً:
و بوده است انسان بسيار هميشه کفران کننده.
نکته: قوله (وَ کانَ الْإِنْسانُ کَفُوراً) به جاى «و کنتم کفورا» براى مسجل نمودن به آنکه اين جنس موسوم است به کفران نعمت.
تبصره: آيه شريفه آگاهى است از ناسپاسى و حق‌ناشناسى آدمى، و حال آنکه وجدان و عقل حکم نمايد به شکران نعمت و کفران را به مذمت.
بنابراين روا نباشد از منعم حقيقى روى برتافتن، و نعم او را فراموش کردن و به غير او شتافتن. ديده بينائى خواهد که رحمت رحمانيه حق را نگرد، که با وجود کفران بندگان، باز هم لطف و احسان را نسبت به آنان منظور دارد.
در علل- صدوق قدس الله سره حضرت صادق از آباى گرام خود عليهم السّلام از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: يد اللّه عزّ و جلّ فوق رءوس المکفّرين ترفرف بالرّحمة. «1»
«1» علل الشرايع، جزء دوّم، باب 353، صفحه 560، حديث دوّم. (اين حديث و روايات مشابه آن در بحار الانوار، جلد 67، باب 13، و جلد 72، باب 36 و 37، ذکر شده و توضيح لازم در شرح آن بيان گرديده است. در کتاب شريف اصول کافى جلد دوّم، صفحه 251، حديث 8، نيز روايتى در شرح کلمه مکفّر وجود دارد.)
جلد 7 - صفحه 414