اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِن کادُوا لَيَفتِنُونَک‌َ عَن‌ِ الَّذِي أَوحَينا إِلَيک‌َ لِتَفتَرِي‌َ عَلَينا غَيرَه‌ُ وَ إِذاً لاتَّخَذُوک‌َ خَلِيلاً (73)
و بدرستي که نزديک بود که ترا فريب دهند و منصرف کنند از آن چيزي که ما وحي فرستاديم بسوي تو که افتراء بزني بر ما غير آنچه وحي نموديم ترا و در اينکه افتراء ترا دوست خود بگيرند اينکه آيه شريفه از مشکلات آيات است و مفسرين هر کدام چيزي گفتند که تمام باطل و خلاف عقيده در حق رسول اللّه صلّي اللّه عليه و اله و سلّم است زيرا حضرتش بواسطه مقام عصمت و طهارت نه خيال رکون بکفار و مشرکين ميکند و نه غير آنچه باو وحي رسيده ميگويد و نه افتراء بخداوند مي‌زند و نه با کفار خلت و رفاقت و محبت ميکند و ما اولا اشاره بگفته‌هاي مفسرين ميکنيم سپس آنچه بنظر ميآيد تذکر ميدهيم و اما گفته‌هاي آنها بعضي گفتند راجع باين بود که حضرت اراده داشت استلام حجر کند مشرکين مانع شدند که تا استلام اصنام ما را نکني نميگذاريم استلام حجر کني حضرت براي دفع آنها خيال کرد استلام اصنام را سپس منصرف شد بعضي گفتند راجع بشتم اصنام بود که گفتند اگر شتم نکني ما ترا دوست خود ميگيريم.
بعضي گفتند چون حضرت اصنام آنها را شکست که در کعبه بود آنها تقاضا
جلد 12 - صفحه 289
کردند که صنمي که در مروه هست نشکند بعضي گفتند راجع ببني ثقيف است که تقاضاي ترک صلوة و کسر اصنام تا يک سال کردند بعضي گفتند راجع بترک کسر اصنام بود تا وجوهي که بنام اصنام ميگرفتند وصول کنند تمام اينکه مزخرفات علاوه بر اينکه تفسير برأي است خلاف مقام عصمت است که هرگز حضرت همچه خيالاتي در ذهن مبارکش خطور نميکند مضافا به اينکه خلاف ظاهر آيه شريفه است زيرا اگر اين‌ها بود ميفرمود عما اوحينا اليک نه اينکه بفرمايد عَن‌ِ الَّذِي أَوحَينا إِلَيک‌َ.
اما آنچه بنظر ميرسد و بر طبق آن اخباري داريم از حضرت باقر و از حضرت کاظم عليهما السّلام از پدر بزرگوارش اينکه راجع به امير المؤمنين عليه السّلام است شرحش در بيان تفسير آيه بيان مي‌شود چون حضرت رسول ميدانست که بسياري از همين مسلمين بالاخص منافقين با علي عليه السّلام عداوت دارند زيرا در جنگ‌ها پدران و برادران و خويشان آنها را کشته و امر الهي رسيد به نصب امير المؤمنين عليه السّلام بر خلافت حضرتش براي اينکه اين‌ها دست از اسلام برندارند قدري خيال توقف کردند خداوند براي اينکه بدانند که حضرتش در اوامر الهي کوتاهي نميکند اينکه آيه را نازل فرمود و اينکه توقف حضرت هم مخالفت امر الهي نبود زيرا وقت وسعت داشت تا موقع غدير خم که ديگر متفرق ميشدند و لذا در آيه شريفه يا أَيُّهَا الرَّسُول‌ُ بَلِّغ الايه در سوره مائده بيانش مفصلا گذشت وَ إِن کادُوا لَيَفتِنُونَک‌َ ان مخففه از مثقله است و فاعل کادوا همان جماعت مسلمين است که آنها نزديک بوده که نسبت به پيغمبر صلّي اللّه عليه و اله و سلّم تفتين کنند و حضرتش را منصرف کنند عَن‌ِ الَّذِي أَوحَينا إِلَيک‌َ الذي امير- المؤمنين است و وحي تبليغ خلافت و نصب علي عليه السّلام است لِتَفتَرِي‌َ عَلَينا غَيرَه‌ُ توقع و تقاضاي آنها بود که غير علي را بر خلافت نصب کند بر خلاف وحي الهي وَ إِذاً لَاتَّخَذُوک‌َ خَلِيلًا که مي‌گفتند که اگر چنين کني ما ترا دوست خود اتخاذ ميکنيم و غافل از اينکه آن حضرت ما يَنطِق‌ُ عَن‌ِ الهَوي إِن هُوَ إِلّا وَحي‌ٌ يُوحي و النجم آيه 3- و 4 و غافل از اينکه ميفرمايد وَ لَو تَقَوَّل‌َ عَلَينا بَعض‌َ الأَقاوِيل‌ِ لَأَخَذنا مِنه‌ُ بِاليَمِين‌ِ ثُم‌َّ
جلد 12 - صفحه 290
لَقَطَعنا مِنه‌ُ الوَتِين‌َ الحاقة آيه 44.