اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِن کادُوا لَيَستَفِزُّونَک‌َ مِن‌َ الأَرض‌ِ لِيُخرِجُوک‌َ مِنها وَ إِذاً لا يَلبَثُون‌َ خِلافَک‌َ إِلاّ قَلِيلاً (76)
و اينکه نزديک بود به اينکه شما را بزحمت بيندازند و ناچار بر خروج از زمين کنند تا اينکه ترا خارج از زمين کنند و در اينکه صورت لبث نمي‌کنند مگر زمان کمي وَ إِن کادُوا لَيَستَفِزُّونَک‌َ مِن‌َ الأَرض‌ِ بعضي گفتند ليقتلوک که اصلا روي زمين نباشي.
بنا بر اينکه معني کادوا ضميرش راجع بجميع کفار ميشود که در مقام قتل آن حضرت بر آمدند و بعضي گفتند مراد اخراج از مکه است که مرجع ضمير مشرکين هستند و بعضي گفتند مراد اخراج از مدينه است و مرجع يهود هستند و بعضي گفتند اخراج از ارض عرب و حجاز است، و لکن ظاهر بنظر ميآيد که مراد اخراج از مکه است بقرينه آيه شريفه در سوره انفال وَ إِذ يَمکُرُ بِک‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا لِيُثبِتُوک‌َ أَو يَقتُلُوک‌َ أَو يُخرِجُوک‌َ وَ يَمکُرُون‌َ وَ يَمکُرُ اللّه‌ُ وَ اللّه‌ُ خَيرُ الماکِرِين‌َ آيه 30.
و بقرينه کلمه کادوا که اراده داشتند ولي نتوانستند خداوند حفظ فرمود نه آن را حبس کردند و نه کشتند و نه اخراج کردند بلکه پيغمبر صلّي اللّه عليه و اله بامر الهي هجرت فرمود و از مکه خارج شد موقعي که تصميم قتل او را داشتند ليخرجوک که ترا اخراج بلد کنند و اذا يعني بواسطه همين تصميم لا يَلبَثُون‌َ خِلافَک‌َ کساني که با تو مخالفت کردند درنگ نمي‌کنند الا قليلا مگر مدت کمي يا اجل آنها زود ميرسد يا ببلاهاي الهي تلف ميشوند يا بقتل بايادي مسلمين هلاک ميشوند و شرح اينکه قضيه چنانچه قبلا هم متعرض شده‌ايم اينست که در دار الندوة مجتمع
جلد 12 - صفحه 292
شدند رؤساء مشرکين و شيطان بصورت پير مرد نجدي وارد شد که مشورت کنند در امر پيغمبر صلّي اللّه عليه و اله بعضي گفتند او را حبس مي‌کنيم شيطان رد کرد که بني هاشم بهر قيمتي باشد او را از حبس بيرون مي‌آورند بعضي گفتند يک نفر برود و او را بقتل رساند و ديه او را قسمت مي‌کنيم شيطان رد کرد که بني هاشم تا قاتل را نکشند دست بردار نيستند بعضي گفتند اخراج بلد مي‌کنيم اينکه را هم رد کرد که هر جا برود دور او را ميگيرند و برميگردد و شما را منکوب مي‌کند گفتند رأي تو چيست! گفت از هر قبيله يک نفر معين کنيد يک شبانه در خانه او او را بقتل رسانند بني هاشم باتمام قبائل نميتوانند طرف شوند راضي بديه ميشوند راي او را پسنديدند ليلة المبيت آمدند و حضرت بامر الهي هجرت فرمود.