تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کانَ مَشْهُوداً (78)
بعد از آن امر به اقامه نماز مى‌فرمايد:
أَقِمِ الصَّلاةَ: بپاى دار نماز را، يعنى تعديل ارکان آن کن، يا محافظت آن نما. لِدُلُوکِ الشَّمْسِ: در وقت زوال آفتاب و ميل آن به طرف مغرب که آن ظهر باشد. إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ: تا تاريکى شب که اول وقت نماز مغرب و عشاء است. وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ: و بپاى دار نماز صبح را. و جهت تسميه نماز صبح به قرآن به جهت وجوب قرائت قرآن است در آن از باب تسميه شى‌ء به اسم جزء آن بنابر صنعت معانى بيان. إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کانَ مَشْهُوداً: بدرستى که نماز صبح باشد شهادت داده شده، يعنى ملائکه شب و روز حاضر باشند وقت اداى آن، زيرا در آن موقع ملائکه شب صعود، و ملائکه روز نزول کنند.
بيان: آيه شريفه بيان نمازهاى پنجگانه شبانه روز را فرمايد؛ چنانچه در کافى و تهذيب- زراره- از حضرت باقر (ع) سؤال نمود از نماز پنجگانه واجبه شبانه روز که آيا خداى تعالى در کتاب خود آنها را نام و بيان فرموده؟
حضرت فرموده، بلى، خداى تعالى به پيغمبر فرموده (أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ) و دلوک زوال آفتاب و مراد به (غَسَقِ اللَّيْلِ) نصف شب است، پس در ما بين زوال تا نصف شب چهار نماز باشد که خداى تعالى آنها را نام و بيان و موقت قرار داد (وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ) پنجمى آنها است. «1» ايضا- در تهذيب- اسحق بن عمار روايت نموده که: عرض کردم خدمت حضرت صادق عليه السّلام خبر فرما مرا از افضل اوقات نماز صبح. فرمود:
«1» فروع کافى، جلد 3، صفحه 271، حديث اوّل.
جلد 7 - صفحه 426
با طلوع فجر، بدرستى که خداى تعالى فرمايد (إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کانَ مَشْهُوداً) يعنى قرآن فجر را ملائکه شب و روز شهادت دهند. پس وقتى بنده در آن وقت نماز صبح را بجاى آرد، ثبت نمايد آن را براى او دو مرتبه، ثبت کنند آن را ملائکه شب و ملائکه روز. «1»