تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَکَ عَسى أَنْ يَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقاماً مَحْمُوداً (79)
بعد از آن بيان نماز شب را فرمايد:
وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَکَ: و پاره‌اى از شب پس بيدار باش براى نمازى که زيادتى است براى تو بر واجبات. و اين به جهت آن است که نماز شب بر حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم واجب بود، و لکن بر غير آن سرور واجب نبوده و نيست. عَسى أَنْ يَبْعَثَکَ رَبُّکَ: اميد است اينکه برانگيزاند تو را پروردگار تو. مَقاماً مَحْمُوداً: به مقام پسنديده و شايسته، و آن مقام شفاعت است. چنانچه احاديث بسيار دال است بر آن از جمله: برهان و عياشى- عن احد هما قال فى قوله: (عَسى أَنْ يَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقاماً مَحْمُوداً) قال هى الشّفاعة: «2» نکته: «عسى» و «لعلّ» معناى حقيقى آن رجا و طمع باشد، لکن در کلام الهى رجا و طمع راجع به خدا نيست، راجع به مکلف است تا به اين امان موجب اغراء به قبيح نشود.
تنبيه: تهجد نباشد مگر بعد از خواب، و در آن وقت نافله شب مقرر شده نسبت به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم واجب، و براى امت مستحب باشد. و
«1» همان مدرک، صفحه 282، حديث دوّم.
«2» تفسير برهان، جلد 2، صفحه 440- تفسير عياشى، جلد 2، صفحه 314.
جلد 7 - صفحه 427
احاديث بسيار در تأکيد و فضيلت آن وارد شده از جمله:
1- در خصال «1»- از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در وصاياى به امير المؤمنين عليه السّلام فرمايد: يا علىّ ثلث فرحات للمؤمن فى الدّنيا: لقاء الاخوان و الافطار من الصّيام و التّهجّد من اخر اللّيل.
يعنى: سه خوشحالى براى مؤمن باشد در دنيا: ملاقات برادران دينى، و افطار نمودن از روزه، و بيدارى بعد از خواب در آخر شب.
2- در علل «2» صدوق رحمه اللّه از حضرت صادق عليه السّلام فرمايد:
عليکم بصلاة اللّيل فانّها سنّة نبيّکم و دأب الصّالحين قبلکم و مطردة الدّاء عن اجسادکم: بر شما باد به نماز شب، پس بدرستى که نماز شب عادت پيغمبر شما و روش نيکان پيش از شما، و دور کننده درد است از بدنهاى شما.
3- در ثواب الاعمال «3»- حضرت صادق عليه السّلام: صلاة اللّيل تحسّن الوجه و تحسّن الخلق و تطيّب الرّيح و تدرّ الرّزق و تقضى الدّين و تذهب بالهمّ و تجلو البصر.
فرمود حضرت صادق عليه السّلام: نماز شب نيکو نمايد صورت را، و نيکو کند خلق را، و خوشبو گرداند و زياد کند روزى را، و ادا نمايد قرض را، و ببر غصه را، و جلا دهد چشم را.
طريقه آن: بطور اختصار آنکه: تطهير نموده، هشت رکعت مانند نماز صبح بجا آورد، هر دو رکعت به يک سلام بدون اذان و اقامه به نيت نماز شب. بعد دو رکعت به نيت «شفع» رکعت اول: بعد از حمد سوره (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ) و رکعت دوم (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ) بعد يک رکعت به نيت «وتر». و مستحب است بعد از حمد سه مرتبه (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) و يک مرتبه (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ) و يک
«1» خصال، جلد 1، باب الثلاثه صفحه 125، حديث 121.
«2» علل الشرايع، جلد 1، صفحه 362، باب 84.
«3» ثواب الاعمال، صفحه 64، حديث 8 (فضل صلاة الليل)
جلد 7 - صفحه 428
مرتبه (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ) و در قنوت آن بعد از خواندن دعا، صد مرتبه استغفار (استغفر اللّه ربّى و اتوب اليه) و چهل نفر مؤمن را طلب مغفرت کند (اللّهمّ اغفر لحسين) تا آخر، بعد سيصد مرتبه «العفو» گويد، و نماز را تمام نمايد.
مجموع يازده رکعت شود و نشسته نيز مى‌توان بجا آورد.