تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ لا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلاَّ خَساراً (82) وَ إِذا أَنْعَمْنا عَلَى الْإِنْسانِ أَعْرَضَ وَ نَأى بِجانِبِهِ وَ إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ کانَ يَؤُساً (83) قُلْ کُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاکِلَتِهِ فَرَبُّکُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدى سَبِيلاً (84)
ترجمه
و نازل مينمائيم از قرآن چيزى را که آن شفاء و رحمت است براى گروندگان و نمى‌افزايد ستمکاران را جز زيان
و چون نعمت دهيم بر انسان روى گرداند و دور شود و پهلو تهى کند و چون برسد او را شرّ باشد نااميد
بگو هر کس کار ميکند مانند فطرت خود پس پروردگار شما داناتر است بآنکه او راه يافته‌تر است براه.
تفسير
خداوند کريم نازل فرموده است در قرآن مجيد آنچه را موجب
جلد 3 صفحه 384
شفاء امراض باطنى و ظاهرى و روحى و جسمى است از حيث لفظ و معنى و در صافى فرموده در معانى آن شفاء ارواح است و در الفاظ آن شفاء ابدان و بنظر حقير در هر دو شفاء هر دو است چون در توجّه بمعانى آن شفاء امراض روحى از قبيل جهل و شک و حيرت و ضلالت است و در عمل باحکام آن سلامتى از امراض باطنى و ظاهرى است و در استشفاء بالفاظ آن بهبودى از تمام آلام و اسقام است چنانچه از امام صادق عليه السّلام روايت شده که شفاء فقط در علم قرآن است چون خداوند فرموده نازل ميکنيم در قرآن آنچه شفاء و رحمت است براى اهلش و شکّى در آن نيست و اهل قرآن ائمه هدايند که خداوند در باره ايشان فرموده ما آنها را برگزيديم از بندگان خود و وارث کتاب فرموديم و نيز از آنحضرت مروى است که هيچ کس بدردى و مرضى مبتلا نشود که با نيت خالص دست بجاى درد و مرض بگذارد و اين آيه را بخواند تا آخر مگر آنکه شفا يابد هر درد و مرضى باشد و دليل بر اين خود اين آيه است و بنابراين اگر کسى مبتلا بمرض بخل و حسد و کينه باشد و دست بقلب خود بگذارد و بخواند شفاء يابد انشاء اللّه تعالى و نيز نازل فرموده است خداوند در قرآن آنچه را موجب رحمت و نعمت و مغفرت است براى اهل ايمان بآن نه کفّار چون کسيکه منکر قرآن شود ظلم بخود نموده که خويش را از منافع دنيوى و اخروى عمل بآن محروم کرده و بسبب کفر و کفران بر خسران و زيان خود افزوده که بعذاب ابدى گرفتار شده و اين بمقتضاى طبع و خوى بد انسان است که چون خداوند نعمت و ثروت و مکنت و عزّت و عظمت باو عنايت فرمايد روى گرداند و پهلو تهى کند از قبول آن مانند رو گرداندن کفّار از پيغمبر اکرم که بزرگترين نعمت خداوند بود براى آنها در دنيا و آخرت و چون دچار سختى و گرفتارى و بلا و مرض شود از روح و رحمت الهى مأيوس باشد و هيچ گاه روى نياز بدرگاه کريم کار ساز نياورد و توبه و انا به ننمايد و لذا در آيه اخيره به پيغمبر اکرم دستور داده شده که بآنها بفرمايد هر يک از مؤمن و کافر بر حسب نيت و طبع و ساختمان و عادت خوب و بد خودکار ميکند و خداوند از هر کس بسرائر و ضمائر خلق آگاه‌تر است و آنها را بپاداش اعمالشان خواهد رسانيد در کافى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که فرمود نيت
جلد 3 صفحه 385
بالاتر است از عمل آگاه باشيد که نيت همان عمل است و اين آيه را تلاوت فرمود و نيز در آنکتاب و عياشى ره از آنحضرت نقل نموده که اهل آتش هميشه در آن بمانند براى آنکه قصدشان آنستکه اگر هميشه در دنيا باشند گناه کنند و اهل بهشت هميشه در آن بمانند براى آنکه قصدشان آنستکه اگر هميشه در دنيا بمانند ثواب کنند پس هر دو دسته براى نيت بد و خوبشان مخلّدند و اين آيه را تلاوت فرمود «از کوزه برون همان تراود که در او است» و شاکله بر مشاکل حال و طبيعت و خليقت و سريرت و طريقت و عادت و نيّت اطلاق ميشود و در اينجا همه معانى مناسب است و اللّه و اوليائه اعلم خداوند هم با ما بمقتضاى عادت و رويّه و طريقه خود که جود و عفو و احسان است عمل خواهد فرمود انشاء اللّه تعالى و کلمه سبيلا ظاهرا تميز است و براى تأکيد ذکر شده يعنى پروردگار شما داناتر است بحال کسيکه راه يافته‌تر است از جهت راه يعنى راهش راست‌تر و دينش بهتر و ثوابش زيادتر است ..