تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ کانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً (88)
«1» همان مدرک.
جلد 7 - صفحه 437
بعد از آن در مقام تحدى بقرآن خطاب فرمايد:
قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُ: بگو اى پيغمبر اگر جمع شوند آدميان و جنيان تماما عَلى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ: بر اينکه بياورند بمانند اين قرآن در فصاحت و بلاغت و حسن نظم و کمال معنى و اخبار از غيب و جامعيت کليه فوائد روحى و جسمى و دنيائى و آخرتى تمام طبقات بشر را تا انقراض عالم لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ: نيارند مانند آن را در اين صفتها با آنکه در ميان آنها فصحا و بلغا و عرفا هستند. حاصل آنکه عاجزند تمام جن و انس از گفتن مثل قرآن، وَ لَوْ کانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً: و اگرچه باشند برخى از ايشان مر برخى ديگر را هم پشت و مددکار.
تبصره: اين مطلب متواتر است که زمان بعثت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ظهور مرتبه فصاحت بدرجه کمال بود و لذا اعظم معجزات آن سرور قرآن شريف واقع شد که غايت فصاحت و بلاغت را دارا که فوق آن متصور نخواهد بود و البته با آن عناد و لجاج و عصبيت کفار و مشرکين که معروف و مشهور آفاق بوده در مقام معارضه بر آيند و نهايت سعى را بنمايند به جهت اظهار فضل و ابطال افضل خصوصا بنزول اين آيه شريفه که اخبار فرمايد عجز تمام ثقلين را از معارضه چنانچه همت گماشتند بالاخره حاضر گشتند و اعجاز قرآن و صدق نبى آخر الزمان مبرهن و مسلم آمد و اين عجز تا قيامت باقى خواهد بود و قوانين و احکام آن چنان متقن و مستحکم است که اگر تمام عقلاى عالم جمع شوند و بخواهند قانون جامع کافى و وافى نظام بشريت را وضع کنند نتوانند، قرآنست که تمام فوائد روحى و جسمى و دنيائى و آخرتى عموم طبقات بشر را تا انقراض عالم دارا و بدقت نظر، حقانيت آن هويدا خواهد بود.