تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ لَوْ کانَ فِي الْأَرْضِ مَلائِکَةٌ يَمْشُونَ مُطْمَئِنِّينَ لَنَزَّلْنا عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ مَلَکاً رَسُولاً (95)
قُلْ لَوْ کانَ فِي الْأَرْضِ: بگو اى پيغمبر در جواب اين منکرين، اگر بودى بجاى آدميان در زمين، مَلائِکَةٌ يَمْشُونَ مُطْمَئِنِّينَ: ملائکه‌اى که مانند آدمى راه مى‌رفتند بر قدمهاى خود در حالتى که آرام گرفته در زمين و مقيم بودند در آن. حاصل آنکه اگر ساکنان زمين ملائکه بودند. لَنَزَّلْنا عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ:
هرآينه مى‌فرستاديم بر ايشان از آسمان. مَلَکاً رَسُولًا: ملکى را پيغمبر، يعنى از جنس ايشان رسول به آنها مى‌فرستاديم تا با هم انس و الفت گرفتى و از او دستورات تلقين نمودى، زيرا در تعليم و تعلم، تناسب و تجانس شرط است؛ و چون سکنه زمين آدميانند، پس پيغمبر ايشان نيز آدمى بايد.
بعضى نقل «1» نموده‌اند که عرب گفتند: ما زندگانى مى‌نموديم با کمال اطمينان و سکونت. پس اين پيغمبر آمد و ما را متزلزل و امر ما را مشوش نمود.
حق تعالى فرمود: اگر اينها ملائکه بودند، هرآينه در حکمت ما واجب بود فرستادن پيغمبر به ايشان، پس همچنين بودن مردمان به سکونت و اطمينان، منع نمى‌کند از ارسال رسل، زيرا اينها محتاج‌ترند بانبياء از ملائکه بنابراين چگونه منکر شوند بعث رسول را بآن بسبب اطمينان.
تبصره: اين مطلب ثابت شده که لطف بر خداى تعالى واجب باشد، يعنى آنچه نزديک کند بنده را به فرمانبردارى و دور نمايد از نافرمانى، بايد بيان فرمايد، و محقق است که واجبات سمعيه، الطافند در تکاليف عقليه، پس
«1» مجمع البيان جلد 3، صفحه 441.
جلد 7 - صفحه 444
تکليف سمعى واجب، و ممکن نيست شناختن آن مگر به وجود پيغمبر، لذا وجود پيغمبر واجب خواهد بود. و چون غرض از بعثت، تکميل جامعه بشريت است لازم آيد که نبى از جنس بشر باشد تا بسبب جنسيت و سنخيت، ارشاد و هدايت حاصل شود؛ زيرا بديهى است که انس و الفت، مانند قوه جاذبه، جلب قلوب نمايد، و تجانس اقوى سبب آن باشد، به عکس تخالف که موجب تنافر گردد. و بعد از تصور اين مقدمه هرآينه عقل حکم نمايد که بايد انبياء از جنس بشر باشند مگر آنانکه رابطه و سنخيت با عالم ملکوت داشته باشند مانند خود پيغمبر، در اين صورت واسطه ايشان با ملا اعلى ملک خواهد بود.