تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقانِ يَبْکُونَ وَ يَزِيدُهُمْ خُشُوعاً (109)
جلد 7 - صفحه 459
وَ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقانِ يَبْکُونَ: و مى‌افتند به رويهاى خود به سجده در حالتى که مى‌گريند.
نکته: تکرير اين کلام به جهت اختلاف حال، يا سبب است؛ زيرا اول براى شکر انجاز وعده، و دوم جهت متأثر شدن از مواعظ قرآن. وَ يَزِيدُهُمْ خُشُوعاً: و زياده مى‌کند ايشان را شنيدن قرآن فروتنى و زارى.
تنبيه: اين مقدمه ثابت شده که منشأ ترقيات انسانى و کمالات روحانى و سعادت جاودانى، علم به معارف الهيه و فرامين سبحانيه است، لکن به شرط آن که عمل ملازم آن باشد، و الا چندان فايده‌اى نخواهد داشت؛ بلکه موجب وبال و خسران شخص گردد، زيرا علم بى‌عمل درخت بى‌ثمر، و زنبور بى‌عسل است. و آيه شريفه نيز اشعار دارد به اينکه علماء حقيقى آنانند که آثار علم آنها ظاهر شود، يکى گريانند در سجده از عظمت پروردگار، و ديگر خشوع و انکسار قلبى آنها به شنيدن آيات قرآنى زياده شود.
و حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در فرمايشات خود به أبو ذر فرمايد:
اى اباذر کسى که داده شد از علم، آنچه را که به گريه در نياورد او را، هرآينه سزاوار است باشد از کسانى که به تحقيق داده شده به ايشان علمى که فايده نمى‌دهد او را؛ زيرا خدا وصف نموده علما را، پس فرمايد: (إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهِ ...) اى اباذر کسى که مى‌تواند گريه کند پس بگريد، و کسى که نتواند، پس قلب خود را محزون و تباکى نمايد، بدرستى که قلب سخت، دور است از رحمت خدا و لکن ادراک نکنيد «1».