اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ يَخِرُّونَ لِلأَذقانِ يَبکُونَ وَ يَزِيدُهُم خُشُوعاً (109)
و اينکه اهل علم موقعي که آيات شريفه را استماع ميکنند ميافتند بخاک و ذقن خود را بر خاک ميگذارند با حال گريان و خشوع آنها زياد ميگردد وَ يَخِرُّونَ لِلأَذقانِ بکاء ممدوح سه قسم است يکي بکاء از خوف عذاب و يکي بکاء بشوق ثواب که گفتند مؤمن بايد بين خوف و رجاء باشد و اخبار در اينکه باب دو دسته است.
جلد 12 - صفحه 321
يکي آنکه خوف و رجائش مساوي باشد که در کفّه ترازو هيچکدام بر ديگري ترجيح نداشته باشد ديگر اخباري که بايد رجاء آن بيش از خوف باشد و جميع بين اينکه دو دسته امريست بسيار مشکل و وجوهي گفتهاند لکن آنچه بنظر ميرسد اينکه دو نظر است بنده نظر بخود و اعمال خود کند بايد مساوي باشد نه مأيوس از رحمت و نه اطمينان بآن و اگر نظر بخداي خود کند البته رجائش بيشتر بايد باشد از خوف او و قسم سيّم بکاء در مقابل عظمت و کبريايي الهي و حقارت و صغارت خود که بکاء انبياء و ائمه از اينکه باب بوده.
وَ يَزِيدُهُم خُشُوعاً هر چه انسان معرفتش بخدا و دين بيشتر باشد خشوع آن قلبا و خضوع آن عملا بيشتر ميشود هر چه آيات قرآني نازل شود خشوع آنها بيشتر ميشود و شوق آنها ببهشت و خوف آنها از جهنم زيادتر ميگردد نظر کنيد حال انبياء و ائمه اطهار و صلحاء را در حال نماز و عبادات ديگر اللّهم ارزقنا.