اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِنّا لَجاعِلُون‌َ ما عَلَيها صَعِيداً جُرُزاً «8»
و محققا ما قرار ميدهيم آنچه که بر روي زمين است ساده بدون گياه و خشک بدون آب اينکه آيه شريفه اشاره بمسئله معاد است که اينکه زميني که مزيّن بود بانواع گل‌هاي الوان و ميوه‌هاي شيرين و خضرويّات و اشجار و غير اينها برمي‌گزيند گردانيم صاف و ساده بيابان بدون گياه و خشک که اصلا باران بر او نازل نشده باشد و آب در او نباشد شما هم چهار روز در اينکه زمين خرّم و خندان مشغول لهو و لعب لکن بکلّي فاني مي‌شويد و خاک مي‌شويد و از بين ميرويد چنانچه اوضاع دنيا بکلّي تغيير مي‌کند خورشيد و ستارگان گرفته ميشوند.
إِذَا الشَّمس‌ُ کُوِّرَت وَ إِذَا النُّجُوم‌ُ انکَدَرَت تکوير آيه 1 و 2 آسمان‌ها پيچيده ميشود يَوم‌َ نَطوِي السَّماءَ کَطَي‌ِّ السِّجِل‌ِّ لِلکُتُب‌ِ انبياء آيه 104 کوه‌ها از هم پاشيده ميشود و بحرکت مي‌آيد و از جا کنده ميشود و زمين و درياها خشک ميشود.
وَ إِذَا الجِبال‌ُ سُيِّرَت الي قوله وَ إِذَا البِحارُ سُجِّرَت تکوير آيه 3 و 6 و صفحه زمين با کوه‌ها صاف ميشود وَ يَسئَلُونَک‌َ عَن‌ِ الجِبال‌ِ فَقُل يَنسِفُها رَبِّي نَسفاً فَيَذَرُها قاعاً صَفصَفاً لا تَري فِيها عِوَجاً وَ لا أَمتاً طه آيه 105 و 106 لذا ميفرمايد وَ إِنّا لَجاعِلُون‌َ گفتيم هيچ امري در عالم تحقق پيدا نمي‌کند تا مشيت الهي تعلق نگيرد ما قَطَعتُم مِن لِينَةٍ أَو تَرَکتُمُوها قائِمَةً عَلي أُصُولِها فَبِإِذن‌ِ اللّه‌ِ حشر آيه 5 و گفتيم امور مخصوصه بحضرت باري بمتکلم وحده بيان ميفرمايد مثل أَن‌ِ اعبُدُونِي هذا صِراطٌ مُستَقِيم‌ٌ يس آيه 61 و بسيار موارد ديگر و اما آنچه باسباب يا توسط ملائکه انجام ميفرمايد بمتکلم مع الغير تعبير ميفرمايد مثل همين جمله ما عليها از اموري که در آيه قبل بيان فرمود که باعث زينة زمين ميشود از معادن و جبال و نباتات و حيوانات و آبها صعيدا جرزا بلکه دنيا فاني و زائل ميشود و ثبات و بقايي براي او نيست.
کُل‌ُّ مَن عَلَيها فان‌ٍ وَ يَبقي وَجه‌ُ رَبِّک‌َ ذُو الجَلال‌ِ وَ الإِکرام‌ِ الرحمن آيه 26
جلد 12 - صفحه 330
26 و 27 چه رسد بنعمت‌هاي او و بليّات او و آنچه خداوند خلق فرموده از ملائکه و جن‌ّ و انس و حيوان و نبات و جماد چه در عالم علوي و چه در عالم سفلي تا روز بعث و نشور.