تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ رَبَطْنا عَلى قُلُوبِهِمْ إِذْ قامُوا فَقالُوا رَبُّنا رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لَنْ نَدْعُوَا مِنْ دُونِهِ إِلهاً لَقَدْ قُلْنا إِذاً شَطَطاً «14»
وَ رَبَطْنا عَلى قُلُوبِهِمْ: و ببستيم بر قلبهاى ايشان، يعنى محکم ساختيم قلوب آنان را به الطاف، و قوت داديم تا مطمئن شد نفوس ايشان را بر اظهار حق و ثبات در دين و صبر بر هجرت وطن و اهل و مال، و جرئت بر تمرد از فرمان دقيانوس. إِذْ قامُوا: وقتى که ايستادند در پيش روى او، و ايشان را به پرستش خود دعوت نمود. فَقالُوا رَبُّنا: پس گفتند پروردگار ما، رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ: پروردگار آسمانها و زمينها است. لَنْ نَدْعُوَا مِنْ دُونِهِ إِلهاً: هرگز نخواهيم پرستيد به غير او سبحانه معبودى را. لَقَدْ قُلْنا إِذاً شَطَطاً: هر آينه بتحقيق به خدا قسم که گفته باشيم آن هنگام که ديگرى پرستيم، سخنى دور از حق و نهايت ظلم. يعنى محض خطا و دروغ. حاصل آنکه: هر گاه پرستش و ستايش غير معبود حقيقى را پيش گيريم، هر آينه غايت گمراهى و کمال دورى از حق است، و چگونه عاقل، ضلالت را بر هدايت اختيار کند.
جلد 8 - صفحه 22
شيخ أبو الفتوح رازى (رحمه اللّه) نقل نموده که: اين جماعت بگريختند، و در بيرون شهر نماز گاهى بود آنجا رفتند و به عبادت و تضرع مشغول شدند، و مى‌گفتند: بار خدايا، شرّ اين طاغى را کفايت کن. جمعى از شرطه دقيانوس که آنها را بر اين کار گماشته بود، مطلع گرديدند، ايشان را گفتند: شما چرا از شاه گريخته و از دين او اعراض کرده‌ايد. دقيانوس را خبر داده، کس فرستاد ايشان را بر آن هيأت که بودند با جامه عبادت و روى در خاک ماليده و چشمهاى پر آب، حاضر نمودند. ايشان را تهديد و گفت: چرا به خدمت من نيامديد و براى اصنام، فرمان بردارى نکرديد، اکنون مخيريد خواهيد به دين من درآييد و خواهيد اختيار کشتن کنيد.
مهتر ايشان «مکسلمينا» «1» گفت: بدان که ما خدائى را مى‌پرستيم که خداى آسمانها و زمينها، و ما جز او را عبادت نکنيم، حال ديگر تو دانى، هر چه خواهى کن که ما از دين خود برنمى‌گرديم. باقى همه اين قول گفتند که او گفت.
دقيانوس امر کرد تا جامه‌هاى آنها را کندند و جامه ديگر پوشانيدند و گفت:
مرا دل نمى‌آيد شما را بکشم، مهلت دادم چند روزى شما را تا انديشه کنيد و صلاح خود ببينيد و به دين من آئيد، اگر نيائيد شما در دست من و خون شما ريختن بر من آسان است. آنگه برخاست از آن شهر به شهر ديگر رفت، و ايشان را رها گذاشت. چون دقيانوس رفت، ايشان را در مهلت گذاشت. به يکديگر گفتند: تدبير آنست که تا اين طاغى غائب است هر کس از ما توشه‌اى از خانه پدران برداريم و بگريزيم. ايشان توشه‌اى برداشته از شهر بيرون، و به غار رفتند «2».
تنبيه: آيات شريفه عزم راسخ و يقين ثابت ايشان را در ايمان و تحمل شدائد، و قوت قلب آنان را به عالميان معرفى نمايد.
«1» در بعضى روايات تاريخى «مکسلينا» آمده است.
«2» تفسير ابو الفتوح رازى، چاپ اسلاميه 1398، ج 7 ص 304- 303.
جلد 8 - صفحه 23