آیه ۱۴ سوره کهف

سوره کهف(الكهف)، آیه ۱۴ · جزء ۱۵ · صفحه ۲۹۴

وَرَبَطْنَا عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ إِذْ قَامُوا فَقَالُوا رَبُّنَا رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَن نَّدْعُوَ مِن دُونِهِ إِلَٰهًا لَّقَدْ قُلْنَا إِذًا شَطَطًا

و دلهایشان را محکم ساختیم در آن موقع که قیام کردند و گفتند: «پروردگار ما، پروردگار آسمانها و زمین است؛ هرگز غیر او معبودی را نمی‌خوانیم؛ که اگر چنین کنیم، سخنی بگزاف گفته‌ایم.

معنی کلمات و عبارات
«رَبَطْنَا عَلَی قُلُوبِهِمْ»: دلهایشان را قدرت و شهامت بخشیدیم. بدیشان دل و جرأت دادیم. «لَن نَّدْعُوَ»: به فریاد نمی‌خوانیم. پرستش نمی‌کنیم. در رسم‌الخطّ قرآنی الف زائدی در آخر دارد. «شَطَطاً»: سخنان دور از حق. برکنار از حقیقت.
نزول
نکات آیه
۱- خداوند، در پى قیام و حرکت اصحاب کهف، قلب هاى آنان را استوار و سرشار از اطمینان ساخت. «و ربطنا على قلوبهم إذ قاموا» جمله «ربطنا على قلوبهم» - (بر قلب هایشان بند زدیم) - تمثیل است و مراد از آن، اطمینان بخشیدن و استوار ساختن قلب ها است. ۲- قیام در راه توحید و اعلان اندیشه توحیدى، داراى ارزشى والا و گرانْ سنگ است. «و ربطنا على قلوبهم إذ قاموا فقالوا ربّنا ربّ السموت و الأرض» از جمله معانى «قیام»، «عزم و تصمیم» است. لذا «قاموا» یعنى بر اندیشه توحیدى خود مصمّم شدند. «فقالوا» نیز گویاى اعلان آن اندیشه است. ۳- قیام براى خدا و دفاع از ارزش ها، نیازمند قدرت روحى و قلبى نیرومند است. «و ربطنا على قلوبهم إذ قاموا» ۴- قدرت روحى و نیروى قلبى براى مبارزه در راه خدا، موهبتى از جانب او براى قیام کنندگان یکتاپرست «ءامنوا بربّهم ... و ربطنا على قلوبهم إذ قاموا» ۵- قیام براى خدا و در مسیر توحید، در پى دارنده تأییدات الهى و موهبت هاى معنوى او «و ربطنا على قلوبهم إذ قاموا» ۶- ایمان واقعى، مستلزم تلاش در راه تداوم بخشیدن به اندیشه توحیدى «ءامنوا بربّهم ... إذ قاموا فقالوا ربّنا» ۷- اعلام ربوبیّت یگانه خدا بر کلّ هستى و بیزارى از پرستش غیر او، شعار و محور قیام اصحاب کهف بود. «فقالوا ربّنا ربّ السموت و الأرض لن ندعوا من دونه إلهًا» ۸- محیط اجتماعىِ اصحاب کهف، محیطى شرک آلود و نامساعد براى ابراز توحید بود. «و ربطنا على قلوبهم إذ قاموا فقالوا» چنان چه محیط براى اظهار نظر اصحاب کهف مساعد بود، نیازى به قیام نبود و امدادهاى ویژه الهى (ربطنا ...) ضرورتى نداشت. ۹- تنها، پروردگار انسان ها و جهان هستى، صلاحیت پرستش را دارد. «ربّنا ربّ السموت و الأرض» ۱۰- ربوبیّت بر انسان ها و جهان آفرینش، به هم پیوسته و تفکیک ناپذیر است. «ربّنا ربّ السموت و الأرض لن ندعوا من دونه» اصحاب کهف، با مفروض دانستن ربوبیّت خداوند بر آفرینش، ربّ خود را نیز با بیان «ربّنا...» همان «ربّ» آسمان ها و زمین دانسته و تفکیک بین این دو را مردود شمرده و با جمله «لقد قلنا إذاً شططاً» بر آن تأکید کرده اند. ۱۱- توحید در ربوبیّت، مقتضى توحید در عبادت و یک تاپرستى است . «ربّنا ربّ السموت و الأرض لن ندعوا من دونه إلهًا» در استدلال اصحاب کهف میان وحدت «إله» (معبود) با یگانگى «ربّ» تلازمى انفکاک ناپذیر مشهود است. آنه، با آوردن حرف «لن» - که براى نفى ابد است - إله بودن هر چیزى به جز «ربّ السموات و الأرض» را منتفى دانسته اند. ۱۲- جهان آفرینش، متشکّل از آسمان هایى متعدّد است. «ربّ السموت و الأرض» ۱۳- تدبیر امور آسمان ها و زمین (جهان هستى)، به دست خداوند است. «ربّ السموت و الأرض» ۱۴- بینش عمیق و نهضت توحیدى اصحاب کهف، بازتاب هدایت افزون الهى براى آنان بود. «زدنهم هدًى . و ربطنا على قلوبهم إذ قاموا فقالوا ربّنا ربّ السموت و الأرض» «إذ قاموا» ظرف براى جمله هاى «زدناهم هدى و ربطنا...» است. ۱۵- اعتقاد به ربوبیّت و الوهیت براى غیرخدا، پندارى بسیار دور از حقّ و واقعیت «لن ندعوا من دونه إلهًا لقد قلنا إذًا شططًا» «شطط» به معناى دورى از حق و افراط و زیاده روى است. ۱۶- لزوم استوار سازى عقاید، بر میزان حق و عدل و پرهیز از هرگونه گرایش به باطل «لن ندعوا من دونه إلهًا لقد قلنا إذًا شططًا» در آیه شریف و در گفتار اصحاب کهف، سخنى که متمایل به باطل و دور از حق باشد، محکوم و مردود شمرده شده است. این بیان، در حقیقت، براى گزینش عقاید ملاکى را ارائه کرده است.
تفسیر (۱۳)
روایات و احادیث

۱۷- «عن أبى جعفر(ع) فى قوله عزّوجلّ: «لن ندعوا من دونه إلهاً لقد قلنا إذاً شططاً» یعنى: جوراً على اللّه إنْ قلنا إنّ له شریکاً ; از امام باقر(ع) درباره سخن خدا «لن ندعوا من دونه إلهاً لقد قلنا إذاً شططاً» روایت شده: مقصود آیه، این است که اگر بگوییم براى او شریکى هست، ستم بر خدا است». [منبع: تفسیر قمى، ج ۲، ص ۳۴; نورالثقلین، ج ۳، ص ۲۵۱- ، ح ۳۴.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۵)
  • اعتراف صریح اصحاب کهف به توحید ربوبی در برابر دقیانوس، به دنبال ارامش بخشیدن خدا بهانان
  • برخورداری اصحابکهف، از ارامش الهی
  • خدا، منشا ارامش قلبِ اصحابکهف
  • خدا، تدبیرکننده امور اسمانها+۱ آیه
  • عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱ آیه
  • اخلاص اصحاب کهف در عبادت خدای یگانه
  • ضرورت اخلاص در عبادت+۲ آیه
  • پایداری اصحاب کهف در اعتقاد توحیدی خود+۲ آیه
  • استقامت اصحاب کهف در اعتقاد توحیدی خود+۲ آیه
  • ارامش روحی اصحاب کهف هنگام قیام و نهضت خود+۱ آیه
  • امدادهای الهی منشا ارامش روحی اصحاب کهف به هنگام قیام بر ضد شرک
  • اتّحاد اصحاب کهف بر محور توحید و قیام علیه حاکمیّت مشرک زمان خود+۲ آیه
  • امداد خدا به اصحاب کهف، با اعطای ارامش روحی و فراهم کردن زمینه برای نجات و اسودگی انان+۲ آیه
  • ایمان اصحاب کهف به ربوبیت پروردگار+۳ آیه
  • اصحاب کهف، جوانمردانی موحد و معترض به مشرک بودن قوم خود+۲ آیه
  • اعلام عقیده اصحاب کهف به ربوبیت پروردگار و پیراستن او از هر گونه شرک
  • شرک ستیزی اصحاب کهف با بیزاری از پرستش هر گونه معبودی غیر از خدای یگانه+۲ آیه
  • عقیده اصحاب کهف به ربوبیت پروردگار بر جهان هستی+۱ آیه
  • شرک و بتپرستی ایینی بیاساس و برهان از دیدگاه اصحاب کهف+۲ آیه
  • یاری خواستن اصحاب کهف از خدا به هنگام مواجهه با مشکلات، برخاسته از عقیده انان+۲ آیه
  • خطا و باطل بودن شرک و بتپرستی از دیدگاه اصحاب کهف+۱ آیه
  • اعلام ربوبیت یگانه خدا بر کل هستی و بیزاری از پرستش غیر او شعار و محور قیام اصحاب کهف
  • قیام اصحاب کهف در راه توحید و حفظ ارزشهای توحیدی+۱ آیه
  • قیام اصحاب کهف در راه خدا، با قلبی نیرومند و عزمی استوار
  • قیام اصحاب کهف برای خدا، بازتاب هدایت افزون الهی برای انان+۱ آیه
  • قیام اصحاب کهف، علیه بتپرستی قوم خود+۲ آیه
  • اصحاب کهف، تحت تربیت ویژه الهی+۴ آیه
  • عقیده به خداییگانه، مایه ارامش واطمینان قلب
  • توحید، باعث حقگرایی و مانع گرایش به باطل
  • خدای یکتا، تنها پروردگار هستی و مدبّر امور
  • انحصار الوهیّت و معبود به حق، در ذات خدای یگانه+۲ آیه
  • نبود برهان بر ادّعای الوهیّت غیر خدا، بیانگر توحید در الوهیّت+۱ آیه
  • تدبیر جهان از سوی خدا، مقتضی یگانگی الوهیّت او
  • خداوند یکتا، تنها معبود شایسته برای عبادت+۱ آیه
  • انزوای اصحاب کهف، برای عبادت خدای یگانه+۱ آیه
  • عبادت خالصانه، مقتضای ربوبیّت خدای یگانه
  • ایمان اصحاب کهف به خدای یگانه و توحید+۲ آیه
  • قیام در راه توحید و اعلان اندیشه توحیدی در میان مشرکان، از ناحیه اصحاب کهف+۱ آیه
  • اصحاب کهف، از عبادتکنندگان موحّد+۱ آیه
  • برخورداری اصحاب کهف از هدایتهای ویژه و موهبتهای معنوی، در پرتو توفیقات الهی+۱ آیه
  • خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۲ آیه
  • وجوب استقامت در دین+۲ آیه
  • لزوم استقامت بر توحید+۳ آیه
  • لزوم اخلاص در دعا+۱ آیه
  • وجوب توحید و اخلاص، در عبادت و بندگی خداوند+۲ آیه
  • ربوبیّت خدا، مقتضی ایمان به او
  • ربوبیّت خدا، دلیل توحید و یگانگی او+۲ آیه
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی عبادت و بندگی برای او+۱ آیه
  • خداوند، پروردگار اسمان و زمین+۱ آیه
  • ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا+۱ آیه
  • دفاع اصحاب کهف از توحید، در برابر مشرکان زمان خویش+۱ آیه
  • قیام برای خدا و دفاع از حق، نیازمند قدرت روحی و قلبی نیرومند
  • رابط / اسماوصفات+۱ آیه
  • تدبیر امور زمین، از جانب خداوند+۱ آیه
  • انتساب ربوبیّت و الوهیّت برای غیر خدا، سخنی باطل و به دور از حق
  • خواندن شریک برای خدا، سخنی باطل و انحرافی
  • اصحاب کهف، جوانمردانی شجاع و با ایمان+۱ آیه
  • شرک به خدا، موجب جور و ستم به ساحت پروردگار
  • اعتقاد مشرکان به وجود شریک، برای ربوبیّت خدا+۳ آیه
  • اعتقاد به ربوبیّت و الوهیّت غیر خدا، پنداری دور از حق و واقعیّت
  • شرک ستیزی اصحاب کهف، با بیزاری جستن و فرار از محیط شرک+۱ آیه
  • وجود نداشتن هیچ گونه شریک برای خدا+۲ آیه
  • شریک قایل شدن برای خدا، ظلم اشکار به خدا
  • شرک، از مصادیق ظلم
  • وجود روحیّه پرستش و عبادت، از دیر باز در انسانها+۲ آیه
  • تنها خدا، شایسته عبادت+۱ آیه
  • وجوب پرستش خدای یگانه و پرهیز از پرستش غیر او+۲ آیه
  • عبادت خدای یگانه، دعوت اصحاب کهف از قوم خود+۱ آیه
  • اصحاب کهف، انسانهایی موحّد و پرستشگر خدای یکتا+۱ آیه
  • توجّه به ربوبیّت خداوند، مقتضی پرستش او+۱ آیه
  • بطلان و پوچی عبادت غیر خدا
  • عبادت غیر خدا، از مصادیق بارز ظلم+۱ آیه
  • قلب، کانون و محل ارامش+۱ آیه
  • قدرت و اطمینان قلبی برای مبارزه با دشمنان، موهبتی الهی برای قیام کنندگان در راه خدا+۱ آیه
  • برخورداری اصحاب کهف از اطمینان قلبی، موجب اظهار توحید و تبرّی از شرک در برابر دشمن+۱ آیه
  • ارامش قلب، تحت قدرت خداوند
  • اطمینان و استواری قلب اصحاب کهف از طرف خداوند، در پی قیام انان علیه شرک+۱ آیه
  • قدرت و اطمینان بخشیدن به قلب اصحاب کهف، در مبارزه با حاکم زمانش، موهبتی الهی به انان+۱ آیه
  • جوانمردان مؤمن اصحاب کهف، برخوردار از هدایت و موهبتهای معنوی، در پرتو توفیقات الهی+۱ آیه
  • دعای مؤمنان اصحاب کهف تنها به درگاه خداوند+۱ آیه
  • قلب جوانمردان مؤمن اصحاب کهف، بهرهمند از ارامش خدادادی+۲ آیه
  • وجوب اخلاص در دعا، سؤال و درخواست از خداوند+۱ آیه
  • وجوب استقامت بر توحید+۲ آیه
  • وجوب عقیده به توحید و اخلاص، در عبادت و بندگی+۲ آیه
  • بینش توحیدی اصحاب کهف، از اثار هدایتیافتگی انان، از سوی خداوند+۱ آیه
واژه‌ها