اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لا تَقُولَن‌َّ لِشَي‌ءٍ إِنِّي فاعِل‌ٌ ذلِک‌َ غَداً «23» إِلاّ أَن يَشاءَ اللّه‌ُ وَ اذکُر رَبَّک‌َ إِذا نَسِيت‌َ وَ قُل عَسي أَن يَهدِيَن‌ِ رَبِّي لِأَقرَب‌َ مِن هذا رَشَداً «24»
و البته نبايد بگويي براي هر چيزي محققا من بجا مي‌آورم فردا اينکه عمل را مگر اينکه معلق کني بر مشيّت الهي که بگويي انشاء اللّه و ياد کن پروردگار خود را زماني که فراموش کردي و بگو اميد است اينکه هدايت فرمايد مرا پروردگار من بنزديکترين از اينکه از حيث رشد و صلاح، در تفسير اينکه آيه مفسرين اختلاف زيادي دارند هم در جمله الا ان يشأ اللّه که تعليق بر جمله سابقه بوده و پيغمبر بدون اينکه تعليق گفته که از او سؤال کردند فرموده فردا جواب ميدهم بطور تنجّز يا جمله مستقله است و هم در جمله اذا نيست که پيغمبر نسيان کرد ذکر انشاء اللّه را و هر کدام يک نحوي بيان کرده‌اند تمام باطل و عاطل است و ما تفسير اينکه آيه را بعد از بيان دو مقدمه بنظر مبارک شما ميرسانيم.
«1» اينکه مسلّما پيغمبر اکرم هر عملي که وعده دهد موکول بر مشيّت حق ميکند.
جلد 12 - صفحه 343
«2» اينکه حضرتش نسيان و فراموشي ندارد چون معصوم است وَ لا تَقُولَن‌َّ لِشَي‌ءٍ إِنِّي فاعِل‌ٌ ذلِک‌َ غَداً إِلّا أَن يَشاءَ اللّه‌ُ خداوند نهي فرمود از اينکه در امور مستقبله بنحو تنجّز نفرما مگر معلّق کني بر مشيّت الهي و اينکه جمله دليل نيست بر اينکه پيغمبر بدون اينکه تعليق ذکر فرموده باشد اينکه دستور الهي است مثل ساير اوامر و نواهي مثلا کلمه لا تُشرِک بِاللّه‌ِ دليل نيست که العياذ حضرت شرک آورده باشد يا لا تُخاطِبنِي فِي الَّذِين‌َ ظَلَمُوا دليل بر صدور مخاطبه ندارد و هکذا ساير مناهي البته پيغمبر هر چه وعده دهد موکول بر مشيّت الهي ميکند بواسطه همين نهي وَ اذکُر رَبَّک‌َ إِذا نَسِيت‌َ اينکه هم دليل نيست بر اينکه حضرت نسيان کرده باشد زيرا قضيّه شرطيّه تصدق عن کاذبين و بعبارت ديگر فرض محال محال نيست که بفرمايد بر فرض محال که اگر نسياني عارض شد بايد متذکر خداوند شوي و بگويي انشاء اللّه لکن چون معصوم هستي نسياني عارض نمي‌شود بر شما وَ قُل عَسي أَن يَهدِيَن‌ِ رَبِّي کلمه عسي از پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و اله دليل قطعيست که خداوند هدايت ميفرمايد هر چه را که حضرت اميد داشته باشد لِأَقرَب‌َ مِن هذا رَشَداً البته خداوند بالاخص با اينکه جمله رسول خود را هدايت ميفرمايد ببهترين راه‌ها و هر چه صلاحش بيشتر باشد.