اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل‌ِ اللّه‌ُ أَعلَم‌ُ بِما لَبِثُوا لَه‌ُ غَيب‌ُ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ أَبصِر بِه‌ِ وَ أَسمِع ما لَهُم مِن دُونِه‌ِ مِن وَلِي‌ٍّ وَ لا يُشرِک‌ُ فِي حُکمِه‌ِ أَحَداً «26»
بفرما که خداوند داناتر است بآن مقدار که اينها درنگ کردند از براي او است آنچه غيب است در آسمان‌ها و زمين بينا است بدرجه اعلاي بينايي به آن و شنوا است بدرجه اعلي شنوايي نيست از براي آنها از غير خدا ولي و نيست شريک در حکم او احدي قُل‌ِ اللّه‌ُ أَعلَم‌ُ بِما لَبِثُوا کانه بعضي انکار کردند اينکه مدترا بفرما که خداوند خبر داده و او داناتر است بمقدار لبث آنها در کهف لَه‌ُ غَيب‌ُ- السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ در موضوع علم غيب گفتيم غيب مراتبي دارد آنچه که ممکن نميتواند پي ببرد علمش مختص بذات حق است مثل علم ذات بذات و بصفات و آنچه بر ما مخفي و غيب است لکن ممکن است که خداوند علم آن را بملائکه يا انبياء و ائمه افاضه فرمايد مثل علم بما کان و ما يکون الي انقضاء خلقه بر آنها غيب نيست و بر ما غيب است أَبصِر بِه‌ِ وَ أَسمِع از روي تعجب خداوند بصير است بتمام مبصرات و سميع است بتمام مسموعات ازلا و ابدا که گفتيم برگشت بصير و سميع بعلم است علم بمبصرات و بمسموعات مثل حکيم علم بمصالح و مفاسد و مريد علم بصلاح و فساد و مدرک علم بجزئيات ما لَهُم مِن دُونِه‌ِ غير از ذات مقدّس پروردگار مِن وَلِي‌ٍّ که بتواند نفعي بآنها بخشد يا دفع ضرري از آنها بکند وَ لا يُشرِک‌ُ فِي حُکمِه‌ِ أَحَداً و در احکامش و تقديراتش و افعالش احدي را شريک و کمک نگرفته و نيست و احتياج به احدي ندارد فَعّال‌ٌ لِما يُرِيدُ و يحکم ما يشاء.
(جمله ثانيه) خلاصه مطلب اينکه جماعتي که داراي ايمان محکم بودند و در فشار مشرکين قرار گرفتند که آنها يا برگردند بشرک يا کشته شوند و اينها فرار کردند و سگ آنها هم همراه آنها آمد تا رسيدند درب کهف خود را در کهف مخفي کردند که مشرکين آنها را نيابند و مشرکين هم در تعقيب آنها آمدند تا درب کهف و لکن خداوند چشم
جلد 12 - صفحه 345
آنها را کور کرد آنها را نيافتند و برگشتند چنانچه حقير همين نحو را بعين مشاهده کردم در مسجد نبي صلّي اللّه عليه و اله و سلّم در مدينه مشرف بودم بين محراب و منبر و يکي از رفقاء پهلوي من کتاب مناسک شيخ انصاري را باز کرده بود و زيارت صديقه طاهره را تلاوت ميکرد شرطه رسيد و کتاب را گرفت و اينکه صفحه که زيارت داشت انگشت گذارد و کتاب را هم گذاشت و رئيس شرطه‌ها را صدا زد او آمد و از رفيق ما پرسيد چه قرائت مي‌کردي گفت مناسک حج رو بشرطه کرد و گفت شوف يعني مشاهده کن اگر زيارت فاطمه است جلب کن او را بشرطه خانه و اگر مناسک است باو رد کن اينکه شرطه از اول کتاب صفحه صفحه مشاهده کرد تا صفحه پشت انگشت و از آخر هم مشاهده کرد تا صفحه پشت انگشت و صفحه که انگشت گذارده بود نديد و کور شد و کتاب را رد کرد، و خداوند آنها را بنوم انداخت سيصد و نه سال در حال نوم بودند و اعجب از اينکه سگ آنها بيدار بود و پاسبان آنها بود تا موقعي که بيدار شدند يک نفر از آنها را بطريق ناشناس فرستادند در شهر براي تحصيل امر معاش پس از اينکه اهل شهر فهميدند و قضايايي که در آيات شريفه بيان شده خداوند آنها را در کهف مخفي فرمود و تا کنون در کهف هستند.
(جمله ثالثه) در اخبار داريم که اينها پس از ظهور حضرت بقيّة اللّه از کهف خارج ميشوند و خدمت حضرتش مشرف ميشوند و داخل در اصحاب آن حضرت ميشوند و نيز داريم در زمان حضرت رسالت امير المؤمنين و جمعي از اصحاب را بتوسط ابر و باد روانه فرمود درب کهف حضرت امير عليه السّلام فرمود سلام کنيد باصحاب کهف سلام کردند جواب نشنيدند خود امير عليه السّلام سلام کرد جواب صريح آمد و شهادت دادند بوصايت و ولايت و امامت آن حضرت.