اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ اصبِر نَفسَک‌َ مَع‌َ الَّذِين‌َ يَدعُون‌َ رَبَّهُم بِالغَداةِ وَ العَشِي‌ِّ يُرِيدُون‌َ وَجهَه‌ُ وَ لا تَعدُ عَيناک‌َ عَنهُم تُرِيدُ زِينَةَ الحَياةِ الدُّنيا وَ لا تُطِع مَن أَغفَلنا قَلبَه‌ُ عَن ذِکرِنا وَ اتَّبَع‌َ هَواه‌ُ وَ کان‌َ أَمرُه‌ُ فُرُطاً «28»
و صبر بده نفس خود را با مؤمنيني که ميخوانند خداي خود را در هر صبح و شام و قصد و اراده آنها فقط قربة الي اللّه خالصا لوجه اللّه است و چشم‌هاي خود را از آنها برنگردان و توجّه باشراف و اعيان کني، اراده کني زينت‌هاي زندگاني دنيوي
جلد 12 - صفحه 347
را و اطاعت مکن کسي را که ما او را غافل از ياد خود کرده‌ايم و قلبش متوجه بما نيست و متابعت مي‌کند هواي نفس خود را و کارهاي او افراط و اسراف و تجاوز از حدّ است، مفسرين گفتند که پيغمبر صلّي اللّه عليه و اله و سلّم با اشراف و اعيان و بزرگان کفار و مشرکين مجالسة داشت براي تأليف قلوب آنها و اتباع آنها که تمايل بايمان پيدا کنند اينکه آيه نازل شد که با آنها مجالست نکند و با فقراء از مؤمنين مجالست نمايد لکن اينکه غلط صرف است بلکه پيغمبر صلّي اللّه عليه و اله و سلّم با فقراء کمال رأفت را داشت حتي فرمود:
(انا فقير احب‌ّ الفقراء)
حتي دارد
(عرض عليه مفاتيح الدنيا فلم يقبلها)
و فرمود دوست دارم يک روز داشته باشم شکر کنم و يک روز نداشته باشم صبر کنم و تمام مطابق دستور الهي بود لذا ميفرمايد وَ اصبِر نَفسَک‌َ عادت بده نفس خود را بصبر مَع‌َ الَّذِين‌َ يَدعُون‌َ رَبَّهُم بِالغَداةِ وَ العَشِي‌ِّ با مؤمنين که هميشه اشتغال بعبادت دارند و خداي خود را ميخوانند که فقراء مؤمنين هستند که اشتغالي جز بعبادت ندارند بِالغَداةِ وَ العَشِي‌ِّ صبح و شام کنايه از دوام است روز و شب مشغول بنماز و دعا و ذکر و بياد خدا هستند يُرِيدُون‌َ وَجهَه‌ُ.
در باب عبادت علاوه از آنکه قصد قربت معتبر است قصد خلوص هم لازم است که عمل قربة الي اللّه خالصا لوجه اللّه باشد اينها قصد رياء و سمعه و خودنمايي ندارند فقط محضا للّه عبادت مي‌کنند وَ لا تَعدُ عَيناک‌َ عَنهُم چشم از آنها نپوش کناره‌گيري نکن ترک معاشرت و مجالست با آنها نفرما تُرِيدُ زِينَةَ الحَياةِ الدُّنيا دنيا با جميع زخارف او و زينت‌هاي او بقدر پر کاه ارزش ندارد وَ ما هذِه‌ِ الحَياةُ- الدُّنيا إِلّا لَهوٌ وَ لَعِب‌ٌ عنکبوت آيه 64.
قُل مَتاع‌ُ الدُّنيا قَلِيل‌ٌ
دار بالبلاء محفوفة و بالغدر موصوفة
بقاء و ثباتي ندارد فاني و زائل ميشود مؤمن دلبستگي بدنيا ندارد چه رسد بانبياء و اولياء بالأخص حضرت رسالت و اوصياء آن حضرت و اهل بيت طاهرين او وَ لا تُطِع مَن أَغفَلنا قَلبَه‌ُ عَن ذِکرِنا البته حضرت اطاعت آنها را نمي‌کند اينکه جمله براي رفع طمع آنها است که مي
جلد 12 - صفحه 348
آمدند و اصرار بليغ داشتند که حضرت با آنها موافقت کند و او را بزرگ و امير خود قرار دهند و از اموال و زينت‌هاي دنيا باو بدهند خداوند ميفرمايد اينها از خدا غافل شدند و از ذکر او دور شدند و توجّه ببتهاي خود کردند نبايد اطاعت آنها را نمود و با آنها موافقت کرد وَ اتَّبَع‌َ هَواه‌ُ.
و همچنين کساني که هوا پرستند نبايد اطاعت کرد أَ فَرَأَيت‌َ مَن‌ِ اتَّخَذَ إِلهَه‌ُ هَواه‌ُ جاثيه آيه 22 وَ کان‌َ أَمرُه‌ُ فُرُطاً.
فرط از افراط است بمعني زياده‌روي و اسراف و تجاوز يعني کساني که در شرک و کفر و معاصي زياده‌روي مي‌کنند و از حد گذرانيده‌اند با آنها هم نبايد معاشرت و مجالست نمود و اطاعت آنها را کرد و اينکه يک تکليف بزرگي است که مؤمن بداند با که مجالست کند و با که ترک مراوده کند.