اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن يَنصُرکُم‌ُ اللّه‌ُ فَلا غالِب‌َ لَکُم وَ إِن يَخذُلکُم فَمَن ذَا الَّذِي يَنصُرُکُم مِن بَعدِه‌ِ وَ عَلَي اللّه‌ِ فَليَتَوَکَّل‌ِ المُؤمِنُون‌َ (160)
اگر خداوند شما را نصرت فرمايد پس کسي نيست که بتواند بر شما غالب گردد و اگر مخذول نمود شما را پس کيست که بتواند شما را ياري کند بعد از خذلان الهي پس بايد مؤمنين توکّل بر خدا کنند.
آنچه مستفاد ميشود از اينکه آيه شريفه بضميمه آيه سابقه و ادلّه که بر لزوم توکّل اقامه شد اينکه نصرت الهي منوط و مربوط بتوکّل است و همين توکل کافي است و لو فاقد اسباب غلبه از جهة کمي عدّه و کمي اسباب باشد و اگر توکل بر او نکنيد و لو نيروي شما محکم و عدّه شما بسيار باشد مورد خذلان ميشويد و نيرو و کثرت عدّه بشما نفعي نميرساند.
إِن يَنصُرکُم‌ُ اللّه‌ُ فَلا غالِب‌َ لَکُم نصرت و اعانة قريب المعني است الّا اينکه ناصر کسي را گويند که مقدم باشد بر انجام مقصود منصور بدون اينکه منصور هم اقدامي کند، و معين کسي را گويند که با معان هم دست شوند در انجام و لذا ابي عبد اللّه عليه السّلام در روز عاشورا اولا فرمود
(هل من ناصر ينصرني)
و کسي جواب
جلد 4 - صفحه 412
نداد سپس فرمود
هل من معين يعينني.
و نصرت الهي بنص آيه شريفه در سوره محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم آيه 7 إِن تَنصُرُوا اللّه‌َ يَنصُرکُم وَ يُثَبِّت أَقدامَکُم مشروط است به اينکه بنده خدا را نصرت کند يعني دين خدا را و الّا خداوند احتياج بناصر ندارد و نصرت دين بعمل کردن بوظائف دين و اعلاء کلمه اسلام و دفع اعداء دين است، اگر بنده بوظائف خود عمل نمود که يکي از وظائف مهمه اتکال امر است بخدا، خداوند کفايت امور بنده را بنحو تام اتم ميفرمايد و در اينکه صورت محال است بنده مغلوب دشمن شود با همچه ناصري و دشمن غالب گردد.
وَ إِن يَخذُلکُم خذلان ترک نصرت و اعانت است و بنده را بخود واگذاردن و اينکه در صورتيست که بنده توکل نداشته باشد و طبق وظائف رفتار نکند.
فَمَن ذَا الَّذِي يَنصُرُکُم از اينکه جمله استفاده ميشود که بنده در هر حال با تمام قدرت و قوّت احتياج بنصرت الهي دارد و بدون آن کاري نميتوان انجام داد من بعده اگر ضمير مرجعش خدا باشد مراد از بعد غير و دون است يعني غير خدا شما را نصرت نميکند، و اگر مرجع خذلان باشد که مستفاد از يخذلکم است يعني در صورت ترک نصرت و اعانت حق کسي قدرت بر نصرت شما ندارد.
وَ عَلَي اللّه‌ِ فَليَتَوَکَّل‌ِ المُؤمِنُون‌َ نتيجه جملات قبل وجوب و لزوم توکل است و اينکه نتيجه مخصوص بمؤمنين است و غير اهل ايمان محروم هستند.
413