اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما کان‌َ لِنَبِي‌ٍّ أَن يَغُل‌َّ وَ مَن يَغلُل يَأت‌ِ بِما غَل‌َّ يَوم‌َ القِيامَةِ ثُم‌َّ تُوَفّي کُل‌ُّ نَفس‌ٍ ما کَسَبَت وَ هُم لا يُظلَمُون‌َ (161)
و چنين نيست که پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم غل و خيانت کند در اموال ديگران و هر کس غل‌ّ کند ميآيد فرداي قيامت با آنچه غل نموده پس از آن هر نفسي را سزاي خود را در آنچه عمل کرده خواهند داد، محسن را چيزي از آن کم ندهند و مسي‌ء را چيزي زائد بر استحقاقش عذاب نميکنند و بآنها ظلم نخواهد شد.
غل‌ّ اخذ مال است بطور خفية و اينکه يک نوع خيانت است و در بر دارد معاصي بزرگ را، عنوان غصب و سرقت و غش و تقلب و خيانت بر آن صادق آيد و از حضرت باقر عليه السّلام در سفينه روايت کرده فرمود
(و من غل‌ّ شيئا رآه يوم القيمة في النار ثم يکلف ان يدخل اليه فتخرجه من النار)
و حديث مفصلي از حضرت صادق عليه السّلام روايت فرموده که حضرت بر سفيان ثوري که يکي از اکابر عامه است خطبه حضرت رسالت را که در مسجد خيف انشاء فرمودند که يک جمله آن اينست
(ثلاث لا يغل‌ّ عليهن قلب امرء مسلم- اخلاص العمل للّه و النصيحة لائمة المسلمين و اللزوم لجماعتهم الحديث).
و غل را تفسير کرده (الغلول اخذ الشي‌ء من المغنم خفية) لکن ظاهر اينست که غل بمعني عام است چنانچه از خطبه مسجد خيف استفاده ميشود، بلي اغلب موارد استعمالش چنانچه بعيد نيست که مورد آيه هم باشد در اخذ ال است خفية لکن مورد مخصص نيست، و کيف کان ما کان‌َ لِنَبِي‌ٍّ أَن يَغُل‌َّ زيرا بضرورت دين و برهان عقل ثابت که انبياء (ع) معصوم هستند بالاخص نبيّنا صلّي اللّه عليه و آله سلّم که حتي ترک اولي هم از او صادر نميشود چه رسد يک همچه معصيت بزرگي که در بردارد معاصي
جلد 4 - صفحه 414
کبار بسياري.
و البته اينکه آيه نازل شده در موردي که بعض جهال ناقص الايمان در توهّم بودند در غزوه بدر نسبت بقطيفه حمراء چنانچه از حضرت صادق عليه السّلام مرويست فرمود
(ان رضا النّاس لا يملک و السنتهم لا تضبط الم ينسبوا يوم بدر الي انه صلي اللّه عليه و آله آخذ لنفسه من المغنم قطيفة حمراء حتي اظهره اللّه علي القطيفة و برء نبيّه من الخيانة و انزل في کتابه وَ ما کان‌َ لِنَبِي‌ٍّ أَن يَغُل‌َّ
الاية‌علي سفينه ص 324 مجلد دوم.
وَ مَن يَغلُل من موصوله، عام است شامل تمام افراد ميشود، و کلمه يغلل مطلق است تمام اقسام غل و خيانة را ميگيرد.
يَأت‌ِ بِما غَل‌َّ يعني آن چيزي را که غل‌ّ نموده با آن ميآيد، و در سفينه است (قالوا يحمله علي عنقه) و گذشت در خبر حضرت باقر عليه السّلام که فرمود
(رآه يوم القيمة في النار الخبر).
يوم القيمة چنانچه در کليه اعمال ميفرمايد يَوم‌َ تَجِدُ کُل‌ُّ نَفس‌ٍ ما عَمِلَت مِن خَيرٍ مُحضَراً وَ ما عَمِلَت مِن سُوءٍ الاية آل عمران آيه 30، گذشت تفسير آن ثُم‌َّ تُوَفّي کُل‌ُّ نَفس‌ٍ ما کَسَبَت بطور وافي و کافي جزاء داده ميشود، يعني عامل خير را چيزي از مثوباتش کم نميگذارند و عامل شر را چيزي بر مقدار استحقاقش نميافزايند و شاهد بر اينکه معني کلمه وَ هُم لا يُظلَمُون‌َ است زيرا اگر عامل خير را چيزي از حق او را ندهند باو ظلم شده و عامل شر را اگر ما فوق استحقاقش عذاب کنند باو ظلم شده، بلي مقام تفضل و عفو آنست که عامل خير را ما فوق استحقاقش باو عنايت شود و عامل شر را از مقدار استحقاقش عفو نمايند.
415